verdiği ve bütün semâvî fermânlarda ona saádet-i ebediyyeyi ve beká-i uhreviyyeyi kat‘í va‘d ü ahdettiği hâlde, elbette ve hîç bir şübhe olmaz ki; ‘Bahâr kadar kudretine kolay gelen dâr-ı saádeti o mükerrem ve müşerref insânlar için açacak ve yapacak ve haşir ve Kıyâmet’i getirecek’ diye Muhyî ve Mümît ve Hayy ve Kayyûm ve Kadîr ve Alîm isimleri, Hálık’ımızdan sormamıza cevâb veriyorlar.

“Evet, her bahârda bütün ağaçları ve otların köklerini aynen ihyâ ve nebâtî ve hayvânî üç yüz bin nev‘í haşrin ve neşrin nümûnelerini îcâd eden bir kudret; Muhammed ve Mûsâ aleyhimessalâtü vesselâmların her birinin ümmetinin geçirdiği bin senelik zamân, karşı karşıya hayâlen getirilip bakılsa; haşrin ve neşrin bin misâlini ve bin delîlini iki bin bahârda gösterdiği görülecek. Ve böyle bir kudretten haşr-i cismânîyi uzak görmek, bin derece körlük ve akılsızlıktır.” [152]

Sâlisen: Mezkûr âyet-i kerîmenin ma‘nâsında mündemic olan delâilin netîce ve fezlekesi, وَكَذٰلِكَ تُخْرَجُونَ۟ cümlesidir. Ya‘nî, dâire-i ilm-i İlâhîsinde vücûd-i ilmîleri bulunan hadsiz mevcûdâta nihâyetsiz kudretiyle vücûd-i háricî giydirmekle vücûd sâhasına çıkaran;

Zerreler áleminde ölü ve dağılmış olan hadsiz zerrâtı terkîb ederek hadsiz mahlûkátı halk eden;

Câmid olan unsurlardan nihâyetsiz mevcûdâtı, bâ-husús zî-hayâtı îcâd eden;

Ölü olan güz ve kış mevsimlerinden, diri olan bahâr ve yaz mevsimlerini vücûda getiren;

Güz ve kış mevsimlerinde vefât eden hadsiz nebâtât ve hayvânât táifelerini, bahâr ve yaz mevsimlerinde yeniden ihyâ eden;

Ölü olan tohum ve çekirdeklerden, diri olan hadsiz nebâtât envâını ihrâc eden;

Kış mevsiminde vefât eden ağaçları, bahâr mevsiminde kök, yaprak, çiçek ve meyve i‘tibâriyle hayâta mazhar eden;

Kış uykusuna yatan ve bir nev‘í vefât etmiş olan hayvânât táifelerini, bahâr mevsiminde yeniden dirilten; 

Lügat: muhammed, sâlis(e), vesselâm, elbette, fezleke, sâlisen, udre(t), ediyye, hadsiz, mevsim, mezkûr, simin, şübhe