SIFÂT-I SELBİYYE HAŞRİ İKTİZÁ EDER

Mâdem Cenâb-ı Hak, Vâcibü’l-Vücûd’dur. Mevcûdât-ı álem ise mümkinü’l-vücûddur. Tesâviyyü’t-tarafeyndir. Vücûdu ve ademi müsâvîdir.

Hem o Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd, bâkídir. Ya‘nî, varlığının sonu yoktur. Mevcûdât ise fânîdir, bekásı yoktur. Zevâl ve fenâya, mevt ve ademe mahkûmdur. Vâcibü’l-Vücûd’un tecelliyyât-ı îcâdiyyesinin mazharıdır. Sâbit ve müstakil bir vücûdu, devâm ve bekásı yoktur. Zamâna tâbi‘ olduğundan, devâmlı bir súrette tebeddül ve tegayyüre ma‘rûzdur. Hâlden hâle, tavırdan tavra geçiyor. Netîcede mevt ve fenâya ma‘rûz kalıyor. O tecelliyyât-ı îcâdiyyeye hakkıyla ve lâyıkıyla mazhar ve âyine olamıyor. Zîrâ, Cenâb-ı Hakk’ın vücûb-i vücûd sıfatı bâkí, bu sıfata âyine olan mevcûdât ise fânîdir. Öyle ise, bâkí bir álem lâzımdır ki; şu fânî mevcûdât, Cenâb-ı Hakk’ın tecelliyyât-ı îcâdiyyesine bâkí bir súrette orada âyinedârlıklarını devâm ettirsin. Evet, bu fâniyyât-ı zâile, o Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’un tecelliyyât-ı îcâdiyyesine bu fânî dünyâda tam mazhar olamıyor. Çünkü, vücûdu devâm etmiyor. Öyleyse, bâkí bir álem lâzımdır ki, o Vâcibü’l-Vücûd’un vücûdunu orada dâimî bir súrette göstersin.

Hem o Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd, aynı ânda Kadîm’dir. Ya‘nî, varlığının başlangıcı yoktur. Kâinât ise hâdistir. Bir Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd tarafından îcâd edilmiştir.

Hem o Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd, kâinâta benzemez, bütün mevcûdâta muháliftir. Mevcûdât-ı álem ise biribirine benzer.

Hem o Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd, bi-nefsihî káimdir. Kâinât ise bi-nefsihî káim değildir. Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’un vücûduyla káimdir.

Hem o Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd, vahdâniyyet sıfatına sáhibtir. Kâinât ise kesrettir.

Demek, bahsi geçen sıfât-ı selbiyye, husúsan Zât’ının unvân-ı mülâhazası olan vücûd sıfatı, Elláh hakkında vücûb derecesindedir. Ya‘nî, Cenâb-ı Hakk’ın vücûdu, vücûb derecesinde olduğu gibi; sâir sıfât-ı selbiyyesi de vücûb derecesindedir.

Mâdem şu fânî mevcûdâtın Sáhib ve Mâlik’i, Vâcibü’l-Vücûd’dur. Hem “vücûd”unun vâcib olabilmesi için “kıdem, beká, muhálefetun li’l-havâdis, kıyâm bi-nefsihî, vahdâniyyet” denilen sıfât-ı selbiyyeye sáhib olması lâzımdır ve bu sıfatlara sáhibtir. Bununla berâber, o Vâcibü’l-Vücûd ismine âyine olan mevcûdât ise, mümkinü’l-vücûddur, varlığı ile yokluğu müsâvîdir. Hâdistir, fânîdir,

Lügat: tarafeyn, tebeddül, tegayyür, mahkûm, tersin, âdiyye, hâdis, sinin, vâcib