lecek, daha sonra cemâl, kemâl ve ihsânına karşı şükür ve hamd, medh ve senâ edilecektir.

BEŞİNCİ NÜKTE: Cenâb-ı Hak, فَسُبْحَانَ اللّٰهِ ifâdesinde mukadder olan سَبِّحُوا اللّٰهَ تَسْب۪يحاً cümlesiyle namâz kılmayı emretmektedir. Daha sonra zikredilen وَلَهُ الْحَمْدُ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْأَرْضِ cümlesiyle de namâz ibâdetinin illetini beyân etmektedir. Zîrâ, bu cümlede geçen “hamd” kelimesi, ni‘metlerin vücûduna delâlet eder. Ni‘met ise hamdi ister. Hamdin bütün envâı ise, namâz ibâdeti içinde mündemicdir. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Mektûbât” adlı eserinde bu hakíkat şu vecîz ifâdeyle beyân edilmiştir:

“Şükrün envâı var. O nev‘ılerin en câmiı ve fihriste-i umûmiyyesi, namâzdır.” [116]

ALTINCI NÜKTE: Bu âyet-i kerîmelerde ح۪ينَ تُمْسُونَ ifâdesiyle evvelâ akşâm vakti nazara verildi. Bunun bir hikmeti şudur ki; Kamerî Takvîm’de gece esâstır. Gündüz ona tâbi‘dir. Meselâ, Cum‘a gecesi dediğimiz vakit, Cum‘a’dan evvelki geceyi, ya‘nî Perşembe’yi Cum‘a’ya bağlayan geceyi kastediyoruz.

Diğer bir hikmeti ise; álem, evvelâ karanlıktayken, ya‘nî ademdeyken sonradan nûr-i vücûda çıkarılmıştır. O yüzden gece esâstır, gündüz geceye tâbi‘dir.

Hem evvelâ gece, daha sonra gündüz yaratılmıştır.

İşte, bu hikmete binâen, Kur’ân-ı Kerîm’in bir çok âyet-i kerîmesinde evvelâ leyl, sonra nehâr; [117] evvelâ zulümât, sonra nûr [118] kelimeleri zikredilmiştir.

Lügat: mukadder, binâen, fihris, hikmet, kamerî, kelime