Demek, beş vakit namâzını hakkıyla edâ eden insânlar, ancak bu san‘at ve ni‘met-i İlâhiyyeye karşı tefekkür ve şükür vazífelerini îfâ etmiş olurlar.

ALTINCI ÜSLÛB: Kur’ân, pek çok âyetinde kâinâtın ve insânın aczini ve fakrını göstermekle, onların havf ve muhabbet hislerini tahrîk ederek onları takvâ ve amel-i sálihe irşâd eder.

İşte, Kur’ân, فَسُبْحَانَ اللّٰهِ kelimesi ile celâl-i İlâhîyi nazara verir. Bununla insândaki havf damarını tahrîk eder. Zîrâ, celâl, izzet ve azamet-i İlâhiyyeyi ifâde eder. İnsândaki havf hissi ise, böyle bir Zât’ın izzet ve azametine karşı verilmiştir. وَلَهُ الْحَمْدُ kelimesiyle de cemâl ve kemâl-i İlâhîyi nazara verir. Bununla da insândaki muhabbet damarını tahrîk eder. Zîrâ, cemâl ve kemâl, ni‘met ve san‘at-ı İlâhiyyeye bakar. İnsândaki muhabbet hissi ise, böyle bir Zât’ın cemâl ve kemâline karşı verilmiştir. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Sözler” adlı eserinde insânın fıtratında derc edilen bu iki histen şöyle bahsedilmektedir:

“Ey nefis ve ey arkadaş! İnsânın havfe ve muhabbete âlet olacak iki cihâz, fıtratında derc olunmuştur. Alâ külli hâl o muhabbet ve havf, ya halka veyâ Hálık’a müteveccih olacak. Hâlbuki, halktan havf ise, elîm bir beliyyedir. Halka muhabbet dahi, belâlı bir musíbettir. Çünkü, sen öylelerden korkarsın ki, sana merhamet etmez veyâ senin istirhâmını kabûl etmez. Şu hâlde havf, elîm bir belâdır. Muhabbet ise, sevdiğin şey, ya seni tanımaz, Elláh’a ısmarladık demeyip gider -Gençliğin ve malın gibi.- Ya muhabbetin için seni tahkír eder. Görmüyor musun ki, mecâzî aşklarda yüzde doksan dokuzu, ma‘şûkundan şikâyet eder. Çünkü, Samed âyinesi olan bâtın-ı kalb ile sanem-misâl dünyevî mahbûblara perestiş etmek, o mahbûbların nazarında sakíldir ve istiskál eder, reddeder. Zîrâ, fıtrat, fıtrî ve lâyık olmayan şeyi   reddeder, atar.” [105]

YEDİNCİ ÜSLÛB: Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân’ın, vücûd ve vahdet-i İlâhiyyeyi isbât eden delîllerinden birisi de delîl-i ınâyettir. İşte Kur’ân,

فَسُبْحَانَ اللّٰهِ ح۪ينَ تُمْسُونَ وَح۪ينَ تُصْبِحُونَ ۞ وَلَهُ الْحَمْدُ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَعَشِيًّا وَح۪ينَ تُظْهِرُونَ 

Lügat: merhamet, muhabbet, perestiş, tefekkür, beliyye, dünyevî, kelime