Hem bu zamân çarkının dönmesinde azím bir tasarrufât-ı İlâhiyye görünüyor. Elbette bu tasarrufât-ı azímeyi yapan Zât, nihâyetsiz kudret sáhibidir. Kıyâmet ve haşri getirmek, böyle nihâyetsiz kudret sáhibi bir Zât’a ağır gelmez. Evet, her güz ve kış mevsiminde hadsiz mevcûdâtı ölüme mahkûm edip her bahâr ve yaz mevsiminde kısmen aynen, kısmen mislen iáde ve ihyâ eden bir Zât-ı Kadîr, elbette Kıyâmet ve haşri getirmekten áciz olamaz. İşte,

اَللّٰهُ اَكْبَرُ  kelime-i kudsiyyesi bu ma‘nâyı ifâde eder. Mü’min de namâzında اَللّٰهُ اَكْبَرُ  demekle mükellef tutulmuştur.

اَللّٰهُ اَكْبَرُ kelime-i kudsiyyesinin ma‘nâsının haşre nasıl delâlet ettiği, Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Şuá‘lar” adlı eserinde şöyle îzáh edilmektedir:

اَللّٰهُ اَكْبَرُ'in bir vech-i ma‘nâsı, Cenâb-ı Hakk’ın kudreti ve ilmi her şeyin fevkınde büyüktür; hîç bir şey dâire-i ilminden çıkamaz, tasarruf-i kudretinden kaçamaz ve kurtulamaz. Ve korktuğumuz en büyük şeylerden daha büyüktür. Demek, haşri getirmekten ve bizi ademden kurtarmaktan ve saádet-i ebediyyeyi vermekten daha büyüktür. Her acîb ve tavr-ı aklın háricindeki her şeyden daha büyüktür ki, مَا خَلْقُكُمْ وَلاَ بَعْثُكُمْ اِلاَّ كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ âyetinin sarâhat-ı kat‘ıyyesi ile nev-ı beşerin haşri ve neşri, bir tek nefsin îcâdı kadar o  kudrete  kolay  gelir.” [101]

KUR’ÂN, PEK ÇOK ÂYÂTIYLA ALTI SUÂLE CEVÂB VERMEKLE HAŞRE ÎMÂN RÜKNÜNÜ İSBÂT EDER

Kur’ân, bu álemin harâb olacağını ve ikinci def‘a tekrâr yeniden âhiret súretinde ta‘mîr edileceğini da‘vâ ediyor. Bu da‘vâya altı suâl terettüb eder. Haşir mes’elesi ise, ancak şu altı suâle cevâb vermekle isbât edilir:

Birincisi: Haşre muktazí var mıdır? Ya‘nî, bu álem neden harâb edilsin?

İkincisi: Fâil muktedir midir? Acabâ şu álemi harâb edecek ve bir daha yeniden diriltecek Zât’ın gücü var mıdır?

Lügat: tasarrufât, muktedir, tasarruf, terettüb, elbette, kurt(a), udre(t), birinc, ediyye, hadsiz, kelime, mahkûm, mevsim, âhiret, dilir, simin, sinin, âhire