IŞÂ’ VAKTİNİN VECH-İ TAHSÍSİ

Gün i‘tibâriyle yatsı vakti, álem-i zulümât, nehâr áleminin bütün âsârını siyâh kefeni ile setretmesine; sene i‘tibâriyle, kışın, beyâz kefeni ile ölmüş yerin yüzünü örtmesine; tabakát-ı ömr-i insân i‘tibâriyle, vefât etmiş insânın bakıyye-i âsârı dahi vefât edip nisyân perdesi altına girmesine; edvâr-ı ömr-i álem i‘tibâriyle, bu dâr-ı imtihân olan dünyânın bütün bütün kapanmasına benzer ve onlardaki inkılâbât, ihsânât ve tasarrufâtı hátırlatır. Cenâb-ı Hak, bu inkılâbât, ihsânât ve tasarrufâta mukábil, cin ve insi tesbîh, tahmîd ve tekbîr vazífesine da‘vet eder. Bu vazífe ise, ancak namâz vâsıtasıyla hakkıyla edâ edilebilir.

Kur’ân’ın bu asırda ma‘nevî bir tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Sözler” adlı eserinde ışâ’ vaktinin bu ma‘nâlara delâleti şöyle îzáh edilmektedir:

“İşâ’ vakti ise, álem-i zulümât, nehâr áleminin bütün âsârını siyâh kefeni ile setretmesini, hem kışın beyâz kefeni ile ölmüş yerin yüzünü örtmesini, hem vefât etmiş insânın bakıyye-i âsârı dahi vefât edip nisyân perdesi altına girmesini, hem bu dâr-ı imtihân olan dünyânın bütün bütün kapanmasını ihtár ile Kahhâr-ı Zü’l-Celâl’in celâlli tasarrufâtını i‘lân eder.” [88]

“İşâ’ vaktinde ki o vakit, gündüzün ufukta kalan bakıyye-i âsârı dahi kaybolup, gece álemi kâinâtı kaplar. مُقَلِّبُ الَّيْلِ وَ النَّهَارِ olan Kadîr-i Zü’l-Celâl’in o beyâz sahîfeyi bu siyâh sahîfeye çevirmesindeki tasarrufât-ı Rabbâniyyesiyle, yazın müzeyyen yeşil sahîfesini, kışın bârid beyâz sahîfesine çevirmesindeki مُسَخِّرُ الشَّمْسِ وَ الْقَمَرِ olan Hakîm-i Zü’l-Kemâl’in icrâât-ı İlâhiyyesini hátırlatır. Hem mürûr-i zamânla ehl-i kubûrun bakıyye-i âsârı dahi şu dünyâdan kesilmesiyle bütün bütün başka áleme geçmesindeki Hálık-ı Mevt ve Hayât’ın şuûnât-ı İlâhiyyesini andırır. Hem dar ve fânî ve hakír dünyânın tamâmen harâb olup, azím sekerâtıyla vefât edip, geniş ve bâkí ve azametli álem-i âhiretin inkişâfında Hálık-ı Arz ve Semâvât’ın tasarrufât-ı celâliyyesini ve tecelliyyât-ı cemâliyyesini andırır, hátırlattırır bir zamândır. Hem şu kâinâtın Mâlik ve Mutasarrıf-ı Hakíkísi, Ma‘bûd ve Mahbûb-i Hakíkísi o Zât olabilir ki; gece gündüzü, kış ve yazı, dünyâ