Şerh

“Velhâsıl; tecellîler, zuhûrâtlar, gölgelerden haber verirler. Gölgelere alâkadan kurtulanlar, tecellîlerden kurtulanlar, bu makámda مَا زَاغَ الْبَصَرُ ‘Göz kaymadı’ [70] âyetinin sırrını isteyebilir.

“Ey evlâd!

“Aşk ıztırâbı, muhabbet neşvesi, şevkden dolayı inlemeler, elem ve zevk karışımından doğan bağırıp çağırmalar, vecd, raks, hepsi gölgelerin makámlarında ve zuhûrâtların, gölge tecellîlerin meydâna geldiği ânda olur. Asla vusúlden sonra artık bu işlerin husúlü tasavvur edilmez. Böyle bir yerde muhabbet, emir ve yasaklara táat irâdesi ma’nâsındadır. Nitekim, álimler de böyle demektedir. Yoksa, ba’zı sûfîlerin zannettikleri gibi, şevk ve zevkten kaynaklanan ve zikrettiğimiz şeylerden ziyâde bir ma’nâda değildir.

“Dinle, ey evlâd!

“Velâyet makámında ikiliğin kaldırılması matlûb olduğuna göre, evliyâ mecbûrî olarak irâdenin kaldırılmasına çalışmıştır. Şeyh Ebû Yezid Bistâmî, ‘İstiyorum ki, istemeyeyim. Ya’nî, irâdem olmasın’ demiştir. Nübüvvet makámında ise, ikiliği kaldırmaya bakılmadığından, irâdenin kendisinin ortadan kaldırılması matlûb değildir. Nasıl matlûb olsun ki? İrâde sıfâtı hadd-i zâtında kâmil bir sıfâttır. Ona kusúr ve noksániyyetin árız olması, taalluk ettiği şeyin habîs olmasından dolayıdır. O hâlde, irâdenin taalluk ettiği şeylerin habîs olmaması ve Elláh’ın râzı olmadığı şeyler olmaması lâzımdır. Hattâ, irâde ettiği bütün her şeyin, Hak Teálâ’nın rızásı dâhilinde olması gerekmektedir.

“Kezâ, o insânlar, velâyet makámında tüm beşerî sıfatların reddedilmesine çalışırlar. Nübüvvet mertebesinde matlûb olan ise, bu sıfâtların kötü alâkalarının reddedilmesidir. Yoksa, bu sıfatların asıllarının reddedilmesi değildir. Çünkü, bu sıfâtlar hadd-i zâtında kâmildir.

“…Bu yolun (velâyet yolunun) sâliklerinden bir cemâat, zor riyâzetler ve şiddetli mücâhedelerle gölgelerden bir gölgeye vâsıl olduklarında zannettiler ki; matlûba vusúl, böyle zor riyâzetler ve çetin mücâhedelere bağlıdır. Bu yoldan daha kısa bir yol olduğunu ve bu yolun nihâyetin de nihâyetine vâsıl ettirdiğini bilemediler.

Lügat: muhabbet, nübüvvet, tasavvur, mertebe, taalluk, übüvvet, beşerî, şiddet, dâhil, kâmil, sinin, sâlik, çetin