Şerh

“Hangi amel ve hangi kesb bu büyük devleti netîce verebilir? Bu güzel ni’meti hangi riyâzet ve hangi gayret meyve verebilir?

“Ama, velâyet kemâlâtı böyle değildir. Çünkü, onun mebâdî ve mukaddemâtı kesbîdir. Onun husúlü, riyâzet ve mücâdelelere bağlıdır. Her ne kadar ba’zı şahısların, herhangi bir amel ve kesbi olmadan bu devletle müşerref olması câizse de, ekseriyâ hâl böyledir.

“Fenâ ve beká -ki velâyet bunlardan ibârettir- bunlar da mevhibedir. Fakat, onların da mukaddemâtı kesbîdir. Mukaddemâtın kesbinden sonra, fazl ve kerem-i İlâhî ile Elláhu Teálâ kimi murâd etmişse, o kimse bu mevhibe ile müşerref olur.

“Resûlulláh (sav)’in peygamber olarak gönderilmeden evvel ve gönderildikten sonraki riyâzet ve mücâhedeleri, bu devleti tahsíl etmek için değildir. Belki, diğer menfaat ve fâideler içindir. Meselâ; hesâbın kolay olması, beşerî hatáların keffâreti, dereceleri yükseltme, elçi olarak gönderilen ve yeme içmeden berî olan melekle sohbete riáyet etme, peygamberlik makámına münâsib hárikaların ortaya çıkması gibi…

“Bilinmesi gerekiyor ki; bu vehbî hediyyelerin peygamberler hakkında vücûd bulması vâsıtasızdır. Tâbi’ ve vârisleri olma hasebiyle bu devletle şereflenen ashâblar hakkında da, peygamberlerin vâsıtasıyladır. Peygamberler ve ashâblarından sonra bu devletle şereflenmek her ne kadar câizse de, fakat onunla şereflenenler azdır.

“Zannediyorum ki; bu devlet, Tâbiínin büyüklerine ve Tebe-i Tâbiíne gölge olarak verilmiş, bundan sonra da setrolmuştur. Tâ ki, peygamberin gönderilişinden ikinci bine nöbet varıncaya kadar! O vakit geldiğinde bu devlet, tekrâr tâbi’ olma ve verâset yoluyla ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla, âhirdekiler evvelkilere benzemiştir.” [68]

İmâm-ı Rabbânî (ks), bu üç velâyetin ba’zı hásıyyetlerini bir mektûbunda da şöyle îzáh etmektedir:

“Elláh seni irşâd etsin ki; velâyet kurb-i İlâhîden ibârettir. Gölge şâibesi olmaksızın tasavvur edilemez. Perdelerin arada engeli olmadan hâsıl olmaz.

“Eğer velâyet evliyâ velâyeti ise, elbette gölge mührü ile damgalıdır. Eğer enbiyânın velâyeti ise, her ne kadar gölgelenişin háricinde olsa da, fakat o isim ve sıfât perdelerinin engeli olmadan tahakkuk etmez.

Lügat: peygamber, mukaddem, tahakkuk, tasavvur, elbette, menfaat, mevhibe, beşerî, ediyye, ekseri, gönder, hediyy, fâide, nişin, vâris