Şerh

cezbe ve sülûk mertebelerini, makámlarını ve bu iki makámın ilim ve ma’rifetlerini kat’ ettikten sonra mümkün olabilir. Daha başlangıçta bu makámları elde etmek, bu mertebelere erişmek, insânlığın efendisi (asm)’ın sohbetinde bulunmanın bereketiyle olmaktadır. Fakat, Resûl-i Ekrem (asm)’a ittiba’ eden ba’zı kimselerin de bu bereketle müşerref olması mümkündür. İşte böyle insânların sohbetleri de daha bidâyette iken, bu yüksek nisbetin zuhûruna sebeb olabilir. Ya’nî, cezbe ve sülûk mertebelerini aşmadan, daha ilk adımda bu devlete erişebilirler. O vakit, şu ulvî nisbette nihâyetin bidâyete derc edilmesi tahakkuk eder, tıpkı cezbenin sülûkten evvel tahakkuk etmesi gibi. Bundan fazlasını îzáha müsâade yoktur.” [49]

Müellif (ra) da şöyle demiştir:

“Záhirden hakíkate geçmek iki súretledir:

“Biri: Tarîkat berzahına girip, seyr u sülûk ile kat-ı merâtib ederek hakíkate geçmektir.

“İkinci súret: Doğrudan doğruya, tarîkat berzahına uğramadan, lütf-i İlâhî ile hakíkate geçmektir ki; sahâbeye ve tâbiíne hás ve yüksek ve kısa tarîk şudur.

“Demek, hakáik-ı Kur’âniyyeden tereşşuh eden Nûrlar ve o Nûrlara tercümânlık eden Sözler, o hássaya mâlik olabilirler ve mâliktirler.” [50]

Burada şu iki yolun mukáyesesini ve velâyet-i kübrâ yolunun mâhiyyetini beyân etmek münâsibdir:

Lügat: tahakkuk, tereşşuh, bereket, bidâyet, mertebe, efendi, kündür, nisbet