Şerh

“ ‘Seyr-i anillâhi billâh’ (Elláh ile Elláh’tan seyir) ise, üçüncü seyirdir. Bu da ilmî bir hareketten ibârettir. En yüksek ilimlerden en aşağı ilimlere, sonra daha aşağıya ve en aşağıya inmektir. Böylelikle mümkinâta kadar inilir. Bütün vücûb mertebelerinin ilimlerinden inilir. İşte bu kişi, öyle bir áriftir ki; Elláh ile Elláh’ı unutur. Elláh’tan, Elláh ile berâber olduğu hâlde döner. Hem bulan hem kaybeden, hem ulaşan hem ayrılan, hem yakın hem de uzaktır.

“Dördüncü seyir ise; ‘seyr-i fi’l-eşyâ’ ya’nî eşyâda yapılan seyirdir. Bu, önceki seyirlerde unutulan, kaybolan ilimlerin yavaş yavaş oluşmasıdır.

“Görüldüğü gibi, dördüncü seyir, baştaki birinci seyrin; üçüncü seyir de ikinci seyrin mukábili, tersidir. Seyr-i ilelláh ve seyr-i fillâh, fenâ ve bekádan ibâret olan velâyetin tahsíli için yapılır. Üçüncü ve dördüncü seyir ise, peygamberlere mahsús olan da’vet makámının husúlü içindir. Peygamberlere tam ma’nâsı ile ittiba’ eden kâmil insânların da, bu büyük peygamberlerin makámından nasíbleri vardır.

“ قُلْ هٰذِه۪ سَب۪يل۪ٓي اَدْعُٓوا اِلَى اللّٰهِ عَلٰى بَص۪يرَةٍ أَنَا۬ وَمَنِ اتَّبَعَن۪يۜ ‘Ey Resûlüm! De ki; işte şu şerîat ve sünnet-i seniyye, benim tarîkım ve yolumdur ki; ben ve bana tâbi’ olan kimseler bu yoldan gideriz ve sizi tahkíkí bir súrette, delîlli bir tarzda bu yol ile Elláh’a vâsıl olmaya da’vet ediyoruz.’ [44]

“İşte, işin bidâyet ve nihâyeti hakkındaki söz budur. Bunu zikretmekten maksad, bu yolun, (ya’nî nübüvvet yolunun, velâyet-i kübrâ yolunun) kıymetini bildirmek ve talebeleri  bu  yola  teşvîk  etmektir.” [45]

İşte tarîkatta, kırk günden tâ kırk seneye kadar varan şu uzun seyr u sülûk netîcesinde bir kısım hakáik-ı îmâniyyeye çıkılabilir. Bu yol gáyet uzun ve meşekkatlidir, hem vartaları ve tehlikeleri de çoktur. Hem havâssa mahsústur. Bu yol, velâyet-i suğrâ yoludur. Nihâyette üçüncü ve dördüncü sülûk mertebelerini de geçtikten sonra ancak ba’zı hárika ferdler, bir mevhibe-i İlâhiyye ile velâyet-i kübrâ makámına mazhar olurlar.

Fakat, buraya kadar anlatılan tarîkat ve tasavvuf yolundan başka hakíkate giden diğer bir yol daha vardır ki; o yol, doğrudan doğruya velâyet-i kübrâ olan

Lügat: sünnet-i seniyye, peygamber, nübüvvet, tasavvuf, bidâyet, hareket, mertebe, mevhibe, seniyye, tehlike, übüvvet, birinc, havâss, sünnet, tehlik, kâmil