Şerh

    Evet, her şey Cenâb-ı Hakk’ın esmâsının tecelliyyâtına bir âyîne olduğundan, tecelliyyât adedince O’na vâsıl olacak tarîkler mevcûddur. İnsân, binlerce hissiyyât, letáif, záhirî ve bâtınî hâsseler ve kuvvelerden mürekkeb cihâzâtla mücehhezdir. Şu cihâzât ile, her bir Álemde tecellî eden esmâ-i İlâhiyyeyi bilebilir ve Ma’bûd’unu o unvânla tanıyabilir. İnsân, şu hadsiz yollarla Cenâb-ı Hakk’ı bulabilmekle berâber, herbir insânda ayrı bir ismin tecellîsi hâkimdir. Cenâb-ı Hakk’ı tanıyan ve O’na vâsıl olan her bir insân, aynı Zât-ı Akdes’i derecesine göre bilmekle berâber, künh-i mâhiyyetini idrâk edemediğinden; her biri ayrı bir isim ve unvânla Rabbini bilmektedir. Bir isim, onda a’zamî mertebede tecellî eder; sâir isimler ise, ona nisbetle tebeídir. Meselâ; Hazret-i Ísâ (as)’da Hayy, Kayyûm ve Kadîr isimleri; Hazret-i Mûsâ (as)’da Kerîm ve Mütekellim isimleri; İmâm Ebû Hanîfe’de Adl ve Hakem isimleri; Hazret-i Gavs-ı Geylânî’de Hayy ismi; İmâm-ı Rabbânî’de Kayyûm ismi; Üstâd Bedîuzzamân Hazretleri’nde Hakîm ve Rahîm isimleri a’zamî derecede tecellî eder. Risâle-i Nûr’un muhtelif eserlerinde bu konu şöyle ifâde edilmiştir:

    “Çendân insân bütün esmâya mazhardır, fakat kâinâtın tenevvüünü ve melâikenin ihtilâf-ı ibâdâtını intâc eden tenevvü-i esmâ, insânların dahi bir derece tenevvüüne sebeb olmuştur. Enbiyânın ayrı ayrı şerîatleri, evliyânın başka başka tarîkatları, asfiyânın çeşit çeşit meşrebleri şu sırdan neş’et etmiştir. Meselâ: Ísâ aleyhisselâm, sâir esmâ ile berâber Kadîr ismi onda daha gálibdir. Ehl-i aşkta Vedûd ismi ve ehl-i tefekkürde Hakîm ismi daha ziyâde hâkimdir.” [5]

    “İsm-i a’zam herkes için bir olmaz, belki ayrı ayrı oluyor. Meselâ, İmâm-ı Ali radıyelláhü anh’ın hakkında; ‘Ferd, Hayy, Kayyûm, Hakem, Adl, Kuddûs’ altı isimdir. Ve İmâm-ı A’zam’ın  ism-i a’zamı ‘Hakem, Adl’ iki isimdir. Ve Gavs-ı A’zam’ın ism-i a’zamı ‘Yâ Hayy!’dır. Ve İmâm-ı Rabbânî’nin ism-i a’zamı ‘Kayyûm’ ve hâkezâ… Pek çok zâtlar daha başka isimleri, ism-i a’zam görmüşlerdir.” [6]

   “Ehl-i hakíkatın bir kısmı nasıl ki ism-i Vedûd’a mazhardırlar ve a’zamî bir mertebede o ismin cilveleriyle, mevcûdâtın pencereleriyle Vâcibü’l-Vücûd’a bakıyorlar… Öyle de: Şu hîç-ender hîç olan kardeşinize, yalnız hizmet-i Kur’âna 

Lügat: ehl-i hak, tefekkür, mertebe, hadsiz, hizmet, meşreb, nisbet, vâcib