Metin

Ya’nî, kendini bilse, vücûd verse, kâinât kadar bir zulümât-ı adem içindedir.

Şerh

etmekten; kısaca celâl, cemâl ve kemâline muhâlif olan bütün kusúrâttan mukaddes ve münezzehsin; cin ve insin kusúrâtından, ehl-i dalâletin efkâr-ı bâtılasından ve kâinâtın bütün nekáisinden muallâ ve müberrâsın.”

Eğer insân, ademiyât denilen acz, fakr, naks ve kusúru kendine alsa, mehâsin ve kemâlâtı ise esmâ ve sıfât-ı İlâhiyyeye verse; nihâyetsiz bir nûr-i vücûd bulur. Eğer acz, fakr, naks ve kusúrdan ibâret olduğunu unutup kemâlât ve mehâsini kendine verse; hadsiz zulümât-ı adem içinde kalır. (Ya’nî, kendini bilse, vücûd verse, kâinât kadar bir zulümât-ı adem) yokluk karanlıkları (içindedir.) Kemâlât ve mehâsini, insânda eneye, álemde tabîata veren bir kimse, hadsiz bir zulümât-ı ademe düşer. Çünkü, ene ve tabîatın ilmî vücûdları var, hakíkí vücûdları yoktur. Müellif (ra), bu mes’elenin daha iyi anlaşılması için bu cümlesinde bir temsîl zikretmektedir. Bu temsîl de, اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ “Elláh, semâvât ve Arz’ın nûrudur” [270] âyet-i kerîmesinin ma’nâsından mülhem olan ve yukarıda zikredilen âyetteki وَجْهَهُ kelimesinin de işâret ettiği bir temsîldir. Şöyle ki:

Nasıl ki; bütün álemi ışıklandıran Güneş, nûrun asıl ve tek kaynağıdır. O’nun nûru, Cenâb-ı Hakk’ın ihsânıyla zâtîdir ve her şeye biiznillâh o nûr verir. Eğer onun nûru olmazsa, her şey karanlığa düşer ve görülmez. Fakat, Güneş, görülmek için bir şeye muhtâc değildir. Her şeyi gösteren Güneş, kendini her şeyden ziyâde gösterir. Onun nûru zâtî olduğundan; o, hîçbir şeyden nûr almaya muhtâc değildir.

İşte Güneş’in ziyâsı eşyâya aksettiğinde, eşyânın mâhiyyetiyle ádetâ mezc olan ziyâsı, bir istihâle ile renklere dönüşür. Bütün renkler, Güneş’in ziyâsının istihâle olmuş şeklidir. Bunun sırrı şudur ki; eşyânın mâhiyyeti, Güneş’in bütün renklerine ve ışığına âyînedârlık edecek, yansıtacak kábiliyyette değildir. Çünkü, eşyânın mâhiyyeti, Güneş’e nisbetle kusúrlu ve noksándır. Meselâ; kırmızı renkli bir şey, Güneş’in sâdece kırmızı rengini yansıttığı, ya’nî sâdece kırmızı rengine âyîne olduğu için, o rengi gösterir. O şey, Güneş’in ziyâsı ona tecellî

Lügat: ehl-i dalâlet, iznillâh, mukaddes, hadsiz, kelime, nisbet, rengin, sinin