Şerh

verdiğimiz mal, mülk ve yakınlarınızı arkanızda bırakacaksınız.” [203]

Demek, doğum da, ölüm de “fakr-ı mutlak” demektir. Ya’nî, insân, doğarken eli boş geldiği gibi; giderken de eli boş gidiyor. Bunu anlamak için, hayâtın iki tarafına bak!

İşte insân, fakr-ı mutlakta iken, istiğnâ-i mutlaka giriyor. Kendini ganiyy-i ale’l-ıtlak tasavvur eder. Fenâ ve zevâli görse, başkasına verir. Mal, evlâd gibi her şeyin fânî olduğunu gördüğü hâlde, ölümü kendine almaz. Kezâ, gece döner, gündüz döner, mevcûdât vefât eder; kış döner, yaz döner, mahbûblar gözden kaybolur; insân da onlarla berâber fenâya ma’rûz kalıp gider. Ama insân, şiddet-i gafletinden ve tefekkür melekesini kaybettiğinden, mevcûdâtta ve kendi Áleminde cereyân eden bütün bu tahavvülât ve tebeddülâtı düşünmez; hâdiseye ibretle bakıp çâresini aramaz; netîcede vazífe-i asliyyesi olan ubûdiyyet-i kâmileyi yapmadığından, ya neúzü billâh da’vâyı bütün bütün kaybeder; ya da büyük bir mes’ûliyyet ve hüsrânla dâr-ı beká olan âhiret Álemine intikál eder.

Evet, Álemdeki bu zevâl ve firâk, fakr-ı mutlaktan kaynaklanır. Zevâl ve firâk, fakr-ı mutlak demektir. İnsân ve bütün mevcûdât, fakîr-i mutlak iken; Elláh, Ganiyy-i ale’l-Itlak’tır; hîçbir şeye ihtiyâcı yoktur. Meselâ; Elláh, şu ağaca yaz mevsiminde süslü bir libâs giydirir. Ona yaprak, çiçek, meyve takar. Güz mevsiminde ise o libâsı çıkarır, onu çıplak eder. Ölü gibi yapar. Demek, her bir ağaç, doğarken insân gibi çıplak doğar, giderken çıplak gider; ortada ise kendisine devâmlı değişen süslü bir libâs giydirilir. Kocaman Güneş bile bu zevâl ve firâktan kendini muhâfaza edemiyor. Bir bakarsın gece gelir, üzerine bir perde çekilir; o da gözden kaybolur. Demek, Ganiyy-i ale’l-Itlak, yalnız Elláh’tır; Nûru’l-Envâr, yalnız O’dur.

Hulâsa: Fakr-ı mutlak içinde olan insân ve şu mevcûdât, bir Ganiyy-i Mutlak’ın âyînesidir; záhiren sáhib oldukları servet onlara áid değildir.

وَنَادٰى فِرْعَوْنُ ف۪ى قَوْمِه۪ قَالَ يَا قَوْمِ اَلَيْسَ ل۪ى مُلْكُ مِصْرَ وَهٰذِهِ اْلأَنْهَارُ تَجْر۪ى مِنْ تَحْت۪ى أَفَلاَ تُبْصِرُونَ

Lügat: tahavvülât, tebeddülât, tahavvül, tasavvur, tebeddül, tefekkür, cereyân, hâdise, mevsim, âhiret, şiddet, hâdis, kâmil, simin, vülât, âhire, âmile