Şerh

dünyânın ölümü olan kıyâmeti düşünecek; bu súrette râbıta-i mevti yapacaktır. Hem sâdece kendi vazífesi olan hizmet ve ubûdiyyeti düşünüp îfâ edecek; Cenâb-ı Hakk’ın vazífesi olan ücret ve huzûzât ve muvaffakıyyeti düşünmeyecektir. Hizmetini, bir ücret ve mükâfât için yapmayacak ve ücreti hak etmediğini, sâdece Cenâb-ı Hakk’ın, mahzá lütf ü keremiyle kendisine ücret verdiğini düşünecektir.

Bu îzáhâta dikkat edildiğinde görülecektir ki; “İkinci Hatve”de zikredilen وَلَا تَكُونُوا كَالَّذ۪ينَ نَسُوا اللّٰهَ فَاَنْسٰيهُمْ اَنْفُسَهُمْ  âyet-i kerîmesi, esâs i’tibâriyle “fakr-ı mutlak” esâsını ders vermektedir. Diğer esâslar da dolayısıyla dâhildir. Çünkü, kendini unutmak, yukarıda dediğimiz gibi; mâhiyyetini unutarak, kendini müstağnî zannetmek ve Elláh’a olan ihtiyâcını hissetmeyerek O’na ubûdiyyet ve hizmetten çekilmek ve aksine ahkâm-ı İlâhiyyeye karşı kibir ve gurûr ile tuğyân ve isyâna kalkışmaktır.

Evet, وَاللّٰهُ الْغَنِيُّ وَاَنْتُمُ الْفُقَرَٓاءُ “Elláh zengîndir, siz ise fakírsiniz” [201] sırrını unutan kişi, كَلَّٓا اِنَّ الْاِنْسَانَ لَيَطْغٰى ۞ أَنْ رَآهُ اسْتَغْنَىٰ “Muhakkak insân, zengîn olduğunda, kendini müstağnî gördüğünde, tuğyân edip haddini tecâvüz ediyor” [202] sırrıyla kendini müstağnî görür ve Elláh’a karşı isyân vaz’ıyyetini alır. Helâk olan geçmiş bütün akvâm, bu súrette helâk oldular. Fakrlarını unutup mal, saltanat, etba’, ordu ve askerle fahr etmeleri netîcesinde helâk oldular. Ya’nî, fakír olduğu hâlde, Elláh’ın mal ve mülküne, hem vücûdça, hem servetçe, hem aşîretçe, hem kavimce, hem saltanatça mülkiyyet da’vâ ettiler. Onun yüzünden Nemrûd’lar, Fir’avn’lar, Şeddâd’lar helâk oldular. Helâkin ana temellerinden birisi, bu da’vâ-i temellüktür. Ya’nî, evvelâ insân, kendi nefsine sáhib çıkar. “Bu vücûd benimdir” der. Fakrını anlamaz. “Ben, kendi kendimi idâre ediyorum” der. Sonra elinde olan mal ve serveti, kendine mal eder. Daha sonra kendi etrâfında olan orduları, askerleri, aşîreti, evlâdları kendine bir güç ve kuvvet vesîlesi addeder. Vücûda, mala, servete, hattâ îcâb ederse arâziye ve hattâ elinden gelse bütün etbaına, kavmine mâlikiyyet da’vâsında bulunur. O hâle gelir ki; tam bir

Lügat: saltanat, muhakka, dikkat, hizmet, dâhil, kibir, lâkin