Metin

Elden geldiği kadar kusúrları kendine lâyık görmez ve kabûl etmez. Nefsine perestiş eder tarzında, şiddetle müdâfaa eder. 

Şerh

ve kusúrdan tenzîh ve tebrie etmek; acz ve fakrı kendine almak, mehâsin ve kemâlâtı O’na vermek lâzım gelirken, yolunu şaşırmış, o mehâsin ve kemâlâtı gasbetmiştir.

Enede tecellî eden bir Hakk var. O Hakk, Ma’bûd-i Mutlak’tır. O Hakk, lâ zamânî, lâ mekânî, lâ keyfî bir súrette onda ve Álemde tecellî eyler. Eneyi, o Hakk’a hádim eylemek lâzım gelirken, nefis “Ene’l-Hakk” ya’nî, “Ben, Hakk’ım” diyor, Ma’bûdiyyete lâyık bir súrette kendisini medhediyor, meáyibden tenzîh ve tebrie ediyor.

(Elden geldiği kadar kusúrları kendine lâyık görmez ve kabûl etmez. Nefsine perestiş eder) ibâdet eder (tarzında, şiddetle müdâfaa eder.) Hevâ-i nefsini, İlâh ve Ma’bûd ittiház eder. [184] Hüdâya değil, hevâya tâbi’ olur. Kur’ân’ın ilmî, amelî ve edebî ahkâmını kendine rehber ittiház etmez. Kendi hevâ-i nefsini kendine ma’bûd ittiház eder. Nefsini, her türlü iyilik ve kemâlâta masdar görerek medhettiği gibi; her türlü ayıb ve kusúrâttan da tenzîh ve tezkiye eder. Avukat gibi nefsini müdâfaa eder. Nasıl bir avukat, her hâlükârda müvekkilini müdâfaa ederse; nefis de kendini öylece müdâfaa eder. Evvelâ; kendinde bulunan kusúrları ve ayıbları görmez ve görmek istemez. Hep iyiliklerine nazar eder. Bu iyiliklere de kendi mülkü gibi sáhib çıkar; Cenâb-ı Hakk’ın ihsânı olduğunu düşünmez. Onların hakíkí mâliki ve sáhibi olduğunu tevehhüm eder. Hattâ, kendinde bulunmayan iyiliklere bile mâlikmiş gibi kendini görür.

Sonra eğer mecbûr olur da bir kusúrun kendinde var olduğu tebeyyün ederse, onda da kendi haklılığını isbâta ve o kusúrda ma’zûr olduğuna inanmaya ve inandırmaya çalışır. Ma’zeretler ortaya koyar. Hattâ, hîçbir mazeret bulamazsa; “Herkes benim gibidir” veyâ “Benden daha kötüleri de vardır. Yine ben, onlardan iyiyim” der. Hattâ, hîçbir şey bulmasa, bu def’a kusúrları kadere verir; “Kaderim böyleymiş” veyâ “Nasíb değilmiş” veyâ “Elláh isteseydi, ben böyle olmazdım veyâ böyle yapmazdım” gibi safsata ve iftirâlarla kendini, her türlü kusúrdan takdîs eder. Müşriklerin, nefislerini müdâfaa sadedinde sarfettikleri cümleleri beyân

Lügat: perestiş, tebeyyün, tevehhüm, safsata, tezkiye, tebrie, şiddet