Yanlış anlaşılmasın; acz ve fakr ve kusûrunu Cenâb-ı Hakka karşı görmek demektir. Yoksa onları yapmak veya halka göstermek demek değildir.

akvâl ve ahvâlini tanzîm edecek teklîfî kánûnlar da aynı esmâdan gelmektedir. Hakíkat, şerîatın bir parçasıdır. Bu sebeble şerîatı ayrı, hakíkatı ayrı düşünmek dalâlettir.

(Yanlış anlaşılmasın; acz ve fakr ve kusúrunu Cenâb-ı Hakk’a karşı görmek demektir. Yoksa, onları yapmak veyâ halka göstermek demek değildir.)Ya’nî, hâşâ áciz bir adam olacaksın veyâ hîç malın mülkün olmayacak, fakír olacaksın veyâ hep kusúr işleyeceksin demek değildir. Elbette meşrû’ dâirede çalışıp zengîn olabilirsin veyâhúd güçlü, kuvvetli bir adam olabilirsin. “Bizim mesleğimiz fakírliktir” diye kút-i lâyemût ile iktifâ edip çalışmayı terk etme! Veyâhúd “Mesleğimiz ácizliktir” diye za’fa düşme! Belki ne kadar zengîn olsan da, umûm mülkün Elláh’a áid olduğuna i’tikád et ve Elláh’a karşı fakrını bil! Hem ne kadar kuvvetli ve iktidârlı olsan da, bütün havl ve kuvvetin Elláh’tan olduğuna i’tikád et ve Elláh’a karşı aczini bil! Hem bütün kusúrât ve günâhlarından tevbe ve istiğfâr et! Kâmil bir insân ol! İşte metinde geçen “onları yapmak…demek değildir” sözü bu nevi’ ma’nâlara muhtemeldir.

Hem acz, fakr ve kusúrunu halka karşı gösterip zillet ve dilencilik vaz’ıyyeti almak da doğru değildir. Belki acz, fakr ve kusúrunu Elláh’a karşı bilmek, sâdece Rabb-i Zü’l-celâl’e karşı dilencilik vaz’ıyyeti almak lâzımdır. İşte metinde geçen “halka göstermek demek değildir” cümlesinden murâd budur.

İnsân-ı kâmil, ademiyyâtı az olup ma’nen terakkí etmek súretiyle kâinâttaki kemâlâtı keşfeden; ademiyyât ta’bîr edilen acz, fakr, naks ve kusúrunu azamî derecede hissedip anlayandır.

Cenâb-ı Hakk’ın en ahsen mahlûku olan Resûl-i Ekrem (asm), en hakíkí insân-ı kâmildir. Zîrâ, kemâlât, en yüksek derecede onda tecellî etmiştir. O, ademiyyâtını tamâmen hissedip anlamıştır. Nev-ı beşer içinde ademiyyâtı en az, kemâlâtı en ziyâde olan zât-ı Ekrem (asm)’dır. Mi’râc demek, ademiyyâtı yerde bırakıp, birden bire kemâlâtın son mertebesine çıkmaktır. O zât-ı Ekrem (asm), Mi’râc vâsıtasıyla kemâlâtın zirvesine çıkmış, Mi’râc’dan inerken de ademiyyâtın son zirvesine inmiştir.