Şerh

“Şu mes’ele münâsebetiyle hátıra gelen ve muhakkikíne, hattâ bir üstâdım olan İmâm-ı Rabbânî’ye muhálif olarak diyorum ki:

“Hazret-i Ya’kúb aleyhisselâmın Yûsuf aleyhisselâma karşı şedîd ve parlak hissiyyâtı, muhabbet ve aşk değildir, belki şefkattir. Çünkü şefkat, aşk ve muhabbetten çok keskin ve parlak ve ulvî ve nezîhtir ve makám-ı nübüvvete lâyıktır. Fakat, muhabbet ve aşk, mecâzî mahbûblara ve mahlûklara karşı derece-i şiddette olsa, o makám-ı muallâ-i nübüvvete lâyık düşmüyor.

“Demek, Kur’ân-ı Hakîm’in parlak bir i’câz ile, parlak bir súrette gösterdiği ve ism-i Rahîm’in vusúlüne vesîle olan hissiyyât-ı Ya’kúbiyye, yüksek bir derece-i şefkattir. İsm-i Vedûd’a vesîle-i vusúl olan aşk ise, Züleyhâ’nın Yûsuf aleyhisselâma karşı olan muhabbet mes’elesindedir.

“Demek, Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyân, Hazret-i Ya’kúb aleyhisselâmın hissiyyâtını ne derece Züleyhâ’nın hissiyyâtından yüksek göstermişse, şefkat dahi o derece aşktan daha yüksek görünüyor.

“Üstâdım İmâm-ı Rabbânî, aşk-ı mecâzîyi makám-ı nübüvvete pek münâsib görmediği için demiş ki: ‘Mehâsin-i Yûsufiyye, mehâsin-i uhreviye nev’ınden olduğundan, ona muhabbet ise mecâzî muhabbetler nev’ınden değildir ki, kusúr olsun.’

“Ben de derim: Ey Üstâd, o tekellüflü bir te’vîldir. Hakíkat şu olmak gerektir ki: O, muhabbet değil, belki yüz def’a muhabbetten daha parlak, daha geniş, daha yüksek bir mertebe-i şefkattir.

“Evet, şefkat bütün envâıyla latíf ve nezîhtir. Aşk ve muhabbet ise, çok envâına tenezzül edilmiyor.

“Hem şefkat pek geniştir. Bir zât, şefkat ettiği evlâdı münâsebetiyle, bütün yavrulara, hattâ zî-rûhlara şefkatini ihâta eder ve Rahîm isminin ihâtasına bir nev’ı aynadârlık gösterir. Hâlbuki, aşk, mahbûbuna hasr-ı nazar edip herşeyi mahbûbuna fedâ eder. Yâhúd mahbûbunu i’lâ ve senâ etmek için başkalarını tenzîl ve ma’nen zemmeder ve hürmetlerini kırar. Meselâ biri demiş: ‘Güneş mahbûbumun hüsnünü görüp utanıyor; görmemek için bulut perdesini başına çekiyor.’ Hey áşık efendi! Ne hakkın var, sekiz İsm-i A’zamın bir sahife-i nûrânîsi olan Güneşi böyle utandırıyorsun?

“Hem şefkat hálistir, mukábele istemiyor, sáfî ve ıvazsızdır. Hattâ, en ádî merte-

Lügat: muhabbet, muhakkik, nübüvvet, tekellüf, tenezzül, mertebe, übüvvet, efendi, sahife, şefkat, şiddet