Ekser ehl-i tarîkat, sâlikin Cenâb-ı Hakk’a vâsıl olması için en kısa yolun aşk olduğunu söylemişler ve bu meslek ile hareket etmişlerdir. Bunun sebebi de şudur ki:

Aşk, şiddetli bir meyil olduğundan, áşık olan bir kulun kalbinde ma’şûkuna karşı bir incizâb meydâna gelir. Áşık, ma’şûkuna vuslat (kavuşmak) ister; firâk ve ayrılığı kabûl etmez. “Kişi sevdiğiyle berâberdir” hadîsinin sırrınca, her dâim onun huzúrunda olmak ister. Her ne şeye baksa, sevdiğinin cemâlini görür. Hattâ, öyle olur ki; ma’şûkundan başka bir şey göremez olur. Hem áşık, ma’şûkunda fânî olur; onun ahlâkıyla ahlâklanır. Hem áşık, sevdiğinde ayıb ve kusúr görmez; onun her şeyini güzel görür.

İşte, aşk-ı İlâhî eğer bir kalbde hâsıl olursa; kul, onun incizâb ve câzibesiyle uzun tarîkat yolunu çabuk kat’ eder. O yoldaki bütün meşakkat ve eziyyetlere, aşktan gelen bir şevkle tahammül eder. Her şeyde Cenâb-ı Hakk’ın cemâlini görür. Böylece, her dâim huzúr-i İlâhîde olduğunu bilir; gaflete düşmez; Elláh’ı unutmaz; Elláh’dan gelen her şeyi hóş görür. Hem aşkın gözü ayıb ve kusúrda kör olduğu için, Cenâb-ı Hakk’a hîçbir kusúr vermez, hep O’nu tenzîh eder ve medh ü senâda bulunup hamdeder. Hem aşkın verdiği tarafdârlık ile, şübhe ve vehme düşmez. Şübehât ordusu ona hücûm etse; Elláh’a yakín ve îmânını sarsmaz. Hem ma’şûku olan Cenâb-ı Hak’ta fânî olur; ahlâk-ı İlâhiyye ile ahlâklanıp O’nun rızásı háricine çıkmaz. Daha bunlar gibi aşkın pek çok meziyyetleri vardır.

Fakat, bunlarla berâber, şu yolda pek çok vartalar ve kusúrlar da mevcûddur. Evvelâ, “Hátime”de de anlatılacağı üzere, aşk ile hareket eden bir kişi, Cenâb-ı Hakk’ın muhabbetine ulaşmak ve aşk-ı hakíkíye nâil olmak için mecâzî aşklardan, ya’nî mahlûkátın muhabbetinden kurtulması gerekmektedir. Bunun için de, mahlûkátın fenâ ve zevâllerini ve kusúrlarını görmesi lâzımdır. Muhabbet gözü, ayıb ve kusúr görmediği ve sevdiğinden ayrılmak istemediği için, mecâzî mahbûbların fenâ ve zevâllerini ve kusúrlarını görmekte zorlanır ve onlarda bir