Dokuzuncu Söz'ün Şerhi

رَبِّىَ الْعَظ۪يمِ سُبْحَانَ der; kavlen ve fiilen Zât-ı Zü’l-Celâl’i tesbîh ve takdîs eder. Ya‘nî; “Ey Zât-ı Akdes! Seni, bütün nekáis ve kusúrâttan fiilen ve kavlen tesbîh ve takdîs ederim. Naks ve kusúr benimdir ve álemindir. Sen, her türlü naks ve kusúrdan mukaddes ve münezzehsin. Bütün evsáf-ı celâliyye, cemâliyye ve kemâliyye ile muttasıfsın” der. Namâz kılan kimsenin rükûa gitmesi, fiilî bir takdîs; rükû‘da رَبِّىَ الْعَظ۪يمِ سُبْحَانَ demesi ise, kavlî bir takdîsdir.

Daha sonra ábid, secdeye giderek kemâl-i mahviyyet içinde الْاَعْلٰى رَبِّكَ اسْمَ سَبِّحِ emr-i İlâhîsine ^[10] ittibâan الْاَعْلٰى رَبِّىَ سُبْحَانَ der, Rabb-i A‘lâsını kavlen ve fiilen tekbîr ve ta‘zím eder. Secdeye gitmesi, fiilî bir ta‘zím; secdede الْاَعْلٰى رَبِّىَ سُبْحَانَ demesi ise, kavlî bir ta‘zímdir.

İnsân, bin bir ism-i İlâhînin âyînesi, bütün álemin hulâsası, Arz’ın halîfesi, envâ-ı mahlûkátın nâzırı ve zábiti, zî-hayâtın sultánı, kâinât sarâyının en mükerrem misâfiri, álemin en mükemmel meyvesi, hılkat-i kâinâtın gáyesi ve netîcesi, emânet-i kübrânın hâmili olduğu hâlde enâniyyetinden teberrî edip kendinde naks ve kusúrdan başka hîç bir şey görmeyerek gurûrunu kırıp alnını toprağa sürer; böylece tevâzu‘ ve mahviyyetini i‘lân edip Elláh’a kurbiyyet kesb eder; zıddiyyet i‘tibâriyle tecelli-

Lügat: kurbiyyet, mahviyyet, mukaddes, fiilen, âliyye, hâmil