Dokuzuncu Söz/Şerh

Ezelden ebede kadar her kimden her kime karşı gelen ve gelecek medh ü senâ O’na áiddir. Çünkü, sebeb-i medh olan ni‘met ve ihsân ve kemâl ve cemâl ve medâr-ı hamd olan her şey O’nundur, O’na áiddir. Evet, âyât-ı Kur’âniyyenin işârâtıyla, bütün mevcûdâttan dâimî bir súrette dergâh-ı İlâhiyyeye giden bir ubûdiyyettir, bir tesbîhtir, bir secdedir, bir duádır ve bir hamd ü senâdır ki; dâimî o dergâha gidiyor.” [7]

Demek, şu kâinâtta görünen cemâl, kemâl ve ihsânın cümlesi, Elláh’tan gelir. Onun için mü’min, cemâl, kemâl ve ihsânât-ı İlâhiyye’ye karşı  اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ  demekle mükelleftir.

Hulâsa: اللّٰهِ سُبْحَانَ kelimesi, Cenâb-ı Hakk’ın celâlini ifâde eder;اَلْحَمْدُ لِلّٰهِkelimesi, cemâlini gösterir; اَللّٰهُ اَكْبَرُ  kelimesi ise, kemâlini izhâr ve i‘lân eder.

Müellif (ra), bu kudsî kelimât-ı mübârekenin bir nüktesini şöyle ifâde etmiştir:

“İ‘lem eyyühe’l-Azîz!  اَللّٰهُ اَكْبَرُ اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ سُبْحَانَ اللّٰهِ bu üç mukaddes cümlenin fáidelerini ve mahall-i isti‘mâllerini dinle:

“1- Kalbinde hayât bulunan bir insân kâinâta, áleme bakarken idrâkinden áciz bi’l-hássa şu boşlukta yapılan İlâhî manevraları görmekle hayretler içinde kalır. İşte bu gibi hayret ve dehşetengîz vaz‘ıyyetleri ancak سُبْحَانَ اللّٰهِ  cümlesinden nebeân eden mâ-i zülâli içmekle o hayret âteşi söner.

Lügat: mukaddes, dehş(e), manevra, dehşet, dergâh, kelime, zülâl