Dokuzuncu Söz/Şerh

Hem o Zât-ı Akdes, bütün ehl-i küfür ve dalâletin, “Ísâ, Elláh’tır”, “Ísâ ve Üzeyr, Elláh’ın oğullarıdır”, “Melekler, Elláh’ın kızlarıdır” gibi bàtıl efkârından münezzehtir. Bütün ehl-i küfür ve dalâletin efkâr-ı bâtılası, onların cüz’î irâdelerinden sudûr etmiştir. Bu sebeble mes’ûliyyet onlara áiddir. 

Hem o Zât-ı Akdes, kâinâtta ve insânda tekvînî olarak aklın záhirine çirkin görünen bütün nekáis ve kusúrâttan müberrâdır. Kâinât ve insânda görünen nekáis ve kusúrât, kâinâtın ve insânın tabîatına áiddir. Meselâ, kış mevsimiyle berâber gelen kar ve soğuk, záhire göre çirkindir. Kezâ, ba‘zı insânların yüzünde lekelerin bulunması veyâ ba‘zı a‘zálarının árızalı yaratılması, aklın záhirine göre hóş görünmediğinden kusúr sayılır. Gerek insân vücûdunda, gerek álemde müşâhede edilen bütün nekáis ve kusúrâttan Elláh mukaddestir. İnsânın hissiyyât-ı záhirîsine göre kusúr ve çirkin zann edilen o şeylerin başka güzel ma‘nâları vardır. Onlar, bize göre çirkindir; Elláh’a göre güzeldir. Hakíkí ma‘nâda, álemde kusúr ve çirkinlik yoktur. Aklın záhirine görünen kusúr ve çirkinlik ise, eşyânın tabîatına ve kábiliyyetsizliğine áiddir.

Kemâl-i İlâhîye karşı söylenen اَللّٰهُ اَكْبَرُ kelimesinin ma‘nâsı şudur ki:

“Cenâb-ı Hakk’ın Zât, sıfât, esmâ ve ef‘áli mükemmeldir. Ya‘nî, Elláh, kibriyâ ve azamet sáhibidir, şerîki yoktur. Elláh’ın kudreti, rahmeti, hikmeti, kayyûmiyyeti ve hâkezâ bütün esmâ ve sıfâtı büyüktür” demektir. Yoksa, hâşâ, “Elláh’ın Zâtının büyük bir cirmi vardır” demek değildir.

İnsân, Elláh’ın sıfatları ve ni‘metleri üzerinde düşünürken,

Lügat: mukaddes, udre(t), hikmet, kelime, kindir, mevsim, çirkin, sinin