Dokuzuncu Söz/Metin

Ya‘nî bir nev‘í Mi‘râc’a çıkmak demek olan işâ’ namâzını kılmak…

Şerh

Demek, secdenin bir ma‘nâsı, kendisinin ve mevcûdât-ı álemin mevt ve fenâsını i‘lân etmek; diğer ma‘nâsı ise, kendisinin ve mevcûdât-ı álemin evâmir-i İlâhiyyeye itáatlerini izhâr etmektir. (Ya‘nî, bir nev‘í Mi‘râc’a çıkmak demek olan işâ’ namâzını kılmak)… Mezkûr ma‘nâda namâz kılmak, bir nev‘í Mi‘râc’dır. Müellif (ra), namâzın bir nev‘í Mi‘râc hükmünde olduğunu gelecek cümlelerinde şöyle îzáh etmektedir:

“Ey tenbel nefsim! Bir nev‘í Mi‘râc hükmünde olan namâzın hakíkatı; sâbık temsîlde bir nefer, mahz-ı lütuf olarak huzúr-i şâhâneye kabûlü gibi; mahz-ı rahmet olarak Zât-ı Celîl-i Zü’l-Cemâl ve Ma‘bûd-i Cemîl-i Zü’l-Celâl’in huzúruna kabûlündür.اَللّٰهُ اَكْبَرُ deyip, ma‘nen ve hayâlen veyâ niyyeten iki cihândan geçip, kayd-ı maddiyyâttan tecerrüd edip bir mertebe-i külliyye-i ubûdiyyete veyâ küllînin bir gölgesine veyâ bir súretine çıkıp, bir nev‘í huzúra müşerref olup, اِيَّاكَ نَعْبُدُ hıtábına (herkesin kábiliyyeti nisbetinde) bir mazhariyet-i azímedir. Ádetâ, harekât-ı salâtiyyede tekrârla اَللّٰهُ اَكْبَرُ اَللّٰهُ اَكْبَرُ  demekle kat‘-ı merâtibe ve terakkıyyât-ı ma‘neviyyeye ve cüz’iyyâttan devâir-i külliyyeye çıkmasına bir işârettir ve ma‘rifetimiz háricindeki kemâlât-ı kibriyâsının mücmel bir unvânıdır. Gûyâ her bir اَللّٰهُ اَكْبَرُ bir basamak-ı Mi‘râciyyeyi kat‘ına işârettir. “

Lügat: mazhariyet, tecerrüd, harekât, mertebe, hariye, mezkûr, nisbet, küllî, sinin