Dokuzuncu Söz/Şerh

sebebiyle gelişmemesi, Güneş’te kalan yiyeceğin kokması gibi çirkinlikler, noksánlıklar var. Bütün bunlar, bize göre çirkindir. Yâ Rab! Sen kâinâtta görünen ve kusúr telakkí edilen her nev‘ nekáis ve kusúrâttan münezzehsin. Başta ölüm olmak üzere álemdeki záhirî bütün çirkinlikler, kusúrlar ve noksánlıklar eşyânın tabîatına áiddir.”

Aklın záhirine göre kâinâtta tekvînen ba‘zı nekáis ve kusúrât görüldüğü gibi; insânlık áleminde de tekvînen ba‘zı nekáis ve kusúrât görülüyor. Meselâ; birisinin vücûdu eğri büğrüdür. Diğerinin saçı çıkmaz. Birinin boyu kısadır. Kezâ, iki insândan biri kábiliyyetlidir, her şeyi becerir. Diğerinin kábiliyyeti noksándır, elinden bir şey gelmez. İşte bu nev‘ noksánlıklar, insânların tabîatına ve fıtratına áid olup, Elláh’a áid değildir.

Kâinâtta devâmlı bir deverân mevcûddur. Bu deverân netîcesinde fenâ ve zevâl meydâna geliyor. Ya‘nî, gece-gündüz, mevsimler, seneler, asırlar ve dehrlerin değişmesiyle zamâna bağlı olarak kâinâtta aklın záhirine çirkin görünen ba‘zı hâdiseler vücûd buluyor. Meselâ; gündüzün vefât edip gecenin gelmesi; bahâr ve yaz mevsiminde vücûd bulan hadsiz nebâtât ve hayvânât táifelerinin güz ve kış mevsimlerinde zevâl ve fenâya mahkûm olması; senelerin mürûruyla insânın yaşlanması; asrın geçmesiyle insânın sevdiklerini kaybetmesi; belâ, musíbet ve hastalıkların insânın, cân, mal, evlâd ve yakınlarından eksik olmaması gibi hâdiseler, devâmlı bir súrette insânı ta‘cîz ediyor. İnsân, akıl alâkadârlığı ile bütün mevcûdâtın zevâl ve firâkından müteellim ve müteessir oluyor.

Evet, geceler ve gündüzler, mevsimler ve seneler, asırlar ve

Lügat: hadsiz, hâdise, kindir, mahkûm, mevsim, teelli, teessi, çirkin, hâdis, simin, sinin