Dokuzuncu Söz'ün Şerhi

İşte kul, namâz vâsıtasıyla her bir a‘zá-yi insâniyyeyi kendisine mahsús ibâdetine sevk etmekle şükr-i örfî vazífesini îfâ etmiş, fıtratın borcunu edâ etmiş olur. Müellif (ra), “Mesnevî-i Nûriyye” adlı eserinde bu vazífeyi şöyle îzáh etmektedir:

“İ‘lem eyyühel-Azîz! İnsânın bir ferdinde bir cemâat-ı mükellefîn bulunur. Evet, her bir uzuv, bir şey için yaratılmıştır. O uzvu, o şeyde kullanmakla mükelleftir. Meselâ, her bir hâsse için bir ibâdet vardır. Onun hılâfında kullanılması dalâlettir. Meselâ, baş ile yapılan secde Elláh için olursa ibâdettir, gayrısı için dalâlettir. Kezâlik, şuarânın hayâlen yaptıkları hayret ve muhabbet secdeleri dalâlettir. Hayâl, onun ile fâsık olur.” [161]

Asr vakti, güne göre, günün ufûle meyl etmesini; senenin ömrüne göre, güz mevsimini; insânın ömrüne göre, ihtiyârlık zamânını; dünyânın ömrüne göre de kıyâmetin yaklaştığı âhirzamânın dehşetini hátırlatır. Bu vakitlerde hem mühim inkılâblar vücûda geliyor. Celâlli esmânın tecellîsiyle vücûda gelen bu inkılâbâta ve bu inkılâbâtta görünen zevâl ve firâk, mevt ve fenâya karşı insân, tesbîh ve takdîs vazífesiyle ve Rabbinin, mevcûdâtı ölüm ile ademe, i‘dâma ve hîçliğe götürmekten münezzeh olduğunu i‘lân etmekle mükelleftir. Hem bu inkılâblarda azím bir tasarruf görünüyor. Kemâlli esmânın tecellîsiyle vücûda gelen bu tasarrufâta karşı, insân tekbîr ve ta‘zím vazífesiyle mükelleftir. Hem bu tasarrufât içinde hadsiz ihsânât-ı külliyye tezáhür ediyor. Cemâlli esmânın tecellîsiyle vücûda gelen bu kadar hadsiz ihsânâta karşı, insân hamd ve şükür ile mükelleftir.

Lügat: tasarrufât, muhabbet, tasarruf, dehş(e), mesnevî, dehşet, hadsiz, mevsim, simin