Dokuzuncu Söz/Metin

Ve firâktan müteellim olan rûh-i insân, kalkıp abdest alıp şu asr vaktinde ikindi namâzını kılmak için Kadîm-i Bâkí…

Şerh

álemde ebedî ve çok şa‘şaalı bir álemi bana ihsân ve o álemin umûm envâ-ı lezâiz ve mehâsininden istifâde edecek ve cevelân edip tenezzüh edecek záhirî ve bâtınî hâsseleris, duyguları bana in‘ám ettiği gibi, çok sevdiğim ve çok alâkadâr olduğum bütün akárib ve ahbâb ve ebnâ-yı cinsimi dahi öyle hadsiz ihsânlara mazhar ediyor ve o ihsânlar bir cihette bana áid oluyor. Zîrâ, onların saádetleriyle mes‘úd ve mütelezziz oluyorum. Mâdem اَلْاِنْسَانُ عَب۪يدُ الْاِحْسَانِ sırrıyla, herkeste ihsâna karşı perestiş var. Elbette, böyle hadsiz ebedî ihsânâta karşı; kâinât kadar bir kalbim olsa, o ihsâna karşı muhabbetle dolmak iktizá eder ve doldurmak isterim. Ben bi’l-fiil o muhabbeti etmezsem de bi’l-isti‘dâd, bi’l-îmân, bi’n-niyye, bi’l-kabûl, bi’t-takdîr, bi’l-iştiyâk, bi’l-iltizâm, bi’l-irâde súretinde ediyorum, diyecek ve hâkezâ... Cemâl ve kemâle karşı insânın göstereceği muhabbet ise, icmâlen işâret ettiğimiz ihsâna karşı muhabbete kıyâs edilsin. Kâfir ise, küfür cihetiyle hadsiz bir adâvet eder. Hattâ, kâinâta ve mevcûdâta karşı zálimâne ve tahkírkârâne bir adâvet taşıyor." [155]

 Ve firâktan müteellim olan) insân, hem kendisinin, hem de akıl alâkadârlığı ile sevdiği, ünsiyyet ettiği sâir mevcûdâtın, bâ-husús ahbâbının firâkını düşündüğü zamân derinden derine elem çeker. Bu vaz‘ıyyetteki bir (ruh-i insân, kalkıp abdest alıp şu asr vaktinde ikindi namâzını kılmak için Kadîm-i Bâkí)…

Lügat: muhabbet, perestiş, tenezzüh, cevelân, elbette, hadsiz, teelli, istif, kâfir, sinin