Dokuzuncu Söz/Metin

     Ve her şey geçici, bî-karâr olduğunu i‘lân etmek zamânıdır. Şimdi, ebediyyeti isteyen ve ebed için halk olunan ve ihsâna karşı perestiş eden…

Şerh

Demek, günün içinde ikindi vakti, bu mezkûr dört devreye bakar ve onları hátırlatır. Her şeyin Güneş gibi birer misâfir me’mur olduğunu (ve her şey geçici, bî-karâr olduğunu i‘lân etmek zamânıdır.) İkindi zamânı, Güneş ufule meyl etmekle her şeyin fânî ve ölüme mahkûm olduğunu i‘lân etme zamânıdır. (Şimdi, ebediyyeti isteyen ve ebed için halk olunan ve ihsâna karşı perestiş eden) insân, hem ihsâna, hem de kendisine ihsânda bulunan Zâta karşı perestiş eder derecesinde muhabbet besler. Mâdem bütün ihsân ve cemâl, Cenâb-ı Hakk’ındır. Öyle ise, insân, muhabbetini sâdece O’na hasr etmeli; şükür ve ubûdiyyetle O’na karşı olan muhabbetini i‘lân etmeli; bâ-husús şükrün en câmiı ve fihriste-i umûmiyyesi olan beş vakit namâzını edâ etmelidir. [154] Müellif (ra), insânın bu fıtratından şöyle bahs eder:

“Beşer, fıtraten şu kâinâtın Hálık’ına karşı hadsiz bir muhabbet üzerine yaratılmıştır. Çünkü, fıtrat-ı beşeriyyede cemâle karşı bir muhabbet ve kemâle karşı perestiş etmek ve ihsâna karşı sevmek vardır. Cemâl ve kemâl ve ihsân derecâtına göre, o muhabbet tezâyüd eder. Aşkın en müntehâ derecesine kadar gider. Hem bu küçük insânın küçücük kalbinde, kâinât kadar bir aşk yerleşir. Evet, kalbin mercimek kadar bir sandukçası olan kuvve-i hâfıza, bir kütübháne hükmünde binler kitâb kadar yazı, içinde yazılması gösteriyor ki: Kalb-i insân, kâinâtı içine alabilir ve o

Lügat: muhabbet, perestiş, ediyye, fihris, hadsiz, mahkûm, mezkûr