Dokuzuncu Söz'ün Şerhi

Ádetâ, sabâh vakti, mühim bir inkılâb başıdır. Hem bahâr mevsiminde, hem insânda, hem de álemde meydâna gelen mezkûr inkılâbları derhátır ettirir. Bu inkılâblar netîcesinde tekvînî ve teklîfî olarak pek çok nekáis ve kusúrât görünür. İşte, insân, bu vakitte سُبْحَانَ اللّٰهِ demekle Cenâb-ı Hakk’ı takdîs eder. Kâinâtta ve insânda görünen nekáis ve kusúrâtın kendilerine áid olduğunu, Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’un her türlü nekáis ve kusúrâttan mukaddes ve müberrâ olduğunu i‘lân eder.

Hem insân, bu vakitlerde, ya‘nî sabâh, ilkbahâr, çocukluk ve álemin ilk yaratılışı vakitlerinde kendisinin ve mevcûdât-ı álemin hadsiz ihsânâta ve ni‘metlere mazhar olduğunu düşünür. Bu kadar hadsiz ni‘metlere karşı  اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ ile mukábele eder. Ezelden ebede kadar bütün cemâl, kemâl ve ihsânların O’ndan geldiğini, dolayısıyla hamde lâyık yalnız O olduğunu anlar. Semâvât ve Arz’da bulunan bütün mevcûdâtın O’na hamd ettiğini bilir, o da اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ kelime-i kudsiyyesi ile bütün mevcûdâtın hamdini, o ezel ve ebed sultánına takdîm eder.

Hem bu inkılâbât-ı azímenin içinde, azím bir tasarrufât-ı İlâhiyyeyi görür. O tasarrufa karşı da اَللّٰهُ أَكْبَرُ der.

Müellif (ra), bu nüktede şu üç mes’eleyi tafsílen beyân etmiyor. Burada konunun esâsını tesbît edip bundan sonraki “Beşinci Nükte”de bu üç mes’eleyi tafsílâtlı bir súrette birer birer îzáh ediyor.

Lügat: tasarrufât, mukaddes, tasarruf, hadsiz, kelime, mevsim, mezkûr, simin, sinin, vâcib