Şerh

2) Kuvve-i bâsıra: Görme duyusu.

3) Kuvve-i şâmme: Koku alma duyusu.

4) Kuvve-i zâika: Tat alma duyusu.

5) Kuvve-i lâmise:  Dokunma duyusu.

b) Havass-ı hamse-i bâtına (Beş bâtınî duyu)

1) Kuvve-i hiss-i müşterek: Eşyânın sûretini alır.

2) Kuvve-i hayâl: Alınan sûretleri muhâfaza eder.

3) Kuvve-i vâhime: O sûretlerin ma’nâlarını anlar.

4) Kuvve-i hâfıza: O ma’nâları muhâfaza eder.

5) Kuvve-i mütefekkire (Kuvve-i mutasarrıfa): Alınan sûretler ile ma’nâlar arasındaki muvâfakàtı kontrol eder.

Meselâ: Bir kurdu gördüğün zamân, hiss-i müşterek hemen o kurdun sûretini alır ve anında hayâle verir. Hayâl, o sûreti muhâfaza eder. Vâhime ise, o sûretteki ma’nâyı meselâ, korkuyu anlar ve o ma’nâyı hâfızaya verir. Hâfıza da o ma’nâyı muhâfaza eder. Müfekkire ise, alınan o sûret ve ma’nânın kontrolünü yapar.

Câmidiyyet ve nebâtiyyet mertebeleriyle berâber hayvâniyyet mertebesine de mazhar olduğu için, insânın vazîfesi Mâlikü’l-Mülk’e şükür ve hamdetmektir.

4- İNSÂNİYYET MERTEBESİ: İnsân vücûdunda câmidiyyet, nebâtiyyet ve hayvâniyyet mertebesinin yanında bir de insânî hayât mertebesi vardır. Bu hayât mertebesi de üç kuvveden müteşekkîldir. Bunlar:

       1) Kàbiliyyet-i nutuk (Konuşma kàbiliyyeti)

      2) Akl-ı nazarî (Fıtrî düşünce)

       3) Akl-ı tecrübî veyâ akl-ı amelî (Tatbîkàtlı düşünce)

            Câmidiyyet, nebâtiyyet ve hayvâniyyet mertebeleriyle berâber insâniyyet

Lügat: kuvve-i lâmise, kuvve-i vâhime, kuvve-i zâika, kuvve-i şâmme, hams(e), mertebe, tecrübî, lâmise, lâmis, sinin