yokluğu ise aklen muhâl olan Zât-ı Akdes’e (karşı hakları yoktur ve hak da’vâ edemezler;) 

لاَ يُسْأَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَهُمْ يُسْأَلُونَ

“Allahu Teâlâ, işlediği işten mes’ûl olmaz. Kulları ise, işlediklerinden mes’ûl olurlar.”^[1]

يَفْعَلُ اللَّهُ مَا يَشَاءُ

“Allahu Teâlâ, dilediğini yapar.”^[2]

اِنَّ اللهَ يَحْكُمُ مَا يُريِدُ

“Muhakkak ki; Allâhu Teâlâ neyi irâde ederse, ona hükmeder.”^[3]

Âyetlerinin sarâhâtiyle; O, istediğini istediği şekilde yapar. Dilediğine hükmeder. Yaptığı işten suâl olunmaz ve sorumlu tutulmaz. İnsânlar ise, her yaptığından hem suâle tâbi’ tutulur, hem de ondan sorumludur.  İstemeğe hakkımız var. Çünkü kuluz ve muhtâcız. Fakat i’tirâza hakkımız yoktur.

Evet, mevcûdâtın, bâhusûs insânların Mâlikü’l-Mülk olan Allâh’a karşı hakları, şekvâ sûretinde i’tirâz etmek değil; (belki hakları, dâimâ şükür ve hamd ile verdiği vücûd mertebelerinin hakkını edâ etmektir.) Bütün mevcûdât, bu şükür ve hamd vazîfesini îfâ ettiği hâlde; hem bütün semâvî kitâblarda Cenâb-ı Hak nev’-i beşerden şükrü istediği ve bütün peygamberler insânları şükre da’vet ettikleri hâlde insânların ekserîsi, hakìkì vazîfeleri olan şükür ve hamd vazîfesini îfâ etmeyip, şükürden şirke girerler. Cenâb-ı Hak, gelecek âyet-i kerîmesiyle bu hakìkati ifâde etmektedir:

وَقَلِيلٌ مِنْ عِبَادِىَ الشَّكُورُ