Şerh

kitâb ve müşriklerin mağlûb olacağını haber vermekle ehl-i îmâna tebşîrâtta bulunuyor ve istikbâle ümîdle bakmalarını te’mîn ediyor.

Kâfîr bütün kâinâtla alâkadar olduğu için, alâkadar olduğu mevcûdâtın zevâl ve firâkı, ma’nevî bir Cehennem hükmüne geçer ve onu dâimâ ma’nen yakar. Müellif (ra) bu hakìkati şöyle ifâde etmektedir:

         “Îmân, bir ma’nevî tûbâ-i Cennet çekirdeğini taşıyor. Küfür ise ma’nevî bir zakkùm-i Cehennem tohumunu saklıyor.”^[1]     

         “Ehl-i dalâlet ve sefâhet yüzbin lezzeti ve zevki alsa da, yine o ma’nevî bir Cehennem kalbinde yaşar ve yakar.”^[2]

         “Mâdem ihtiyârlık, hastalık, musîbet ve her tarafta vefiyâtlar o dehşetli elemi deşiyorlar ve ihtâr ediyorlar. Elbette o ehl-i dalâlet ve sefâhet yüz bin lezzeti ve zevki alsa da, yine o ma’nevî bir Cehennem kalbinde yaşar ve yakar. Fakat pek kalın gaflet sersemliği muvakkaten hissettirmez.”^[3]

         “Mü’minin îmânı, mü’minin rûhunda bir Cennet-i ma’neviyye hükmüne geçiyor; kâfîrin küfrü, kâfîrin mâhiyyetinde ma’nevî bir Cehennem’i ateşlendiriyor.”^[4]

         “Evet, her insân, kendi vücûdunun mahvolması ile müteellim olduğu gibi; hânesinin harâb olması ile de elem çekiyor. Ve vatanının bozulması ile gàyet müteessir oluyor. Ahbâbının firâk ve vefâtıyla derinden derine kalbi acıyor. Dünyâ kadar büyük, has ve husûsî dünyâsının zevâl ve firâk ve âhirde tamâmen mahvolmasını düşünmesi, ma’nevî bir Cehennem gibi rûhunu ve vicdânını yandırıyor.”^[5]

Demek ehl-i küfür ve dalâlet, daha dünyâda iken küfür ve dalâletleri sebebiyle ma’nevî bir Cehennem içindedirler.

         (Her şey onun için âni bir vücûd ile hadsiz bir adem ihâta ediyor. Bütün mâzî ve müstakbel, zulümât-ı ademle memlu’dur;) doludur (yalnız kısacık bir zamân-ı

Lügat: ehl-i dalâlet, alâkadar, cehennem, dehş(e), elbette, dehşet, hadsiz, teelli, teessi, sinin