Şerh

hareketiyle, hayâtın nûruyla cilâlandırıyor, eritiyor, güzelleştiriyor. Gùyâ latîf bir âleme gitmek için, zînetlendiriyor.”^[1]

         “Hem hayât, bu kâinâtın tezgâh-ı a’zamında öyle bir istihâle makinesidir ki, mütemâdiyen her tarafta tasfiye yapıyor, temizlendiriyor, terakkì veriyor, nûrlandırıyor.. Ve zerrât kàfilelerine, gùyâ hayâtın yuvası olan cesedi o zerrelere vazîfe görmek, nûrlanmak, ta’lîmat yapmak için bir misâfirhâne, bir mekteb, bir kışladır. Âdeta Zât-ı Hayy ve Muhyî, bu makine-i hayât vâsıtasıyla; bu karanlıklı ve fânî ve süflî olan âlem-i dünyâyı latîfleştiriyor, ışıklandırıyor, bir nev’i bekà veriyor, bâkì bir âleme gitmeye hazırlattırıyor.”^[2]

          Hulâsâ: Cenâb-ı Hak, şu kâinât fabrikasında zerrâtı çalıştırır. O zerrât vâsıtasıyla pek çok mevcûdâtı nesceder. Daha sonra ölüm ile o mevcûdât zâhiren yok olur. Fakat ebedî bir âleme ebedî mahsûlât yetiştirir. O Zât-ı Akdes, bu fabrikada zerreleri tahrîk eder ki; Cennet’e lâyık zerreler hâline gelsinler. Cennet’te her şey hayâttâr olduğu ve kemâlini bulduğu için,  nûr-i hayâtı kazanmak ve terakkì ile kemâlata ermek noktasında zerrâtın tahrîkine ihtiyâç yoktur. Demek âlemde hiçbir şey ve hiçbir zerre yok olmuyor. Elvâh-ı mahfûzaya geçiyor, ebedî bir âleme gidip terakkì ediyor. Meselâ; toprak, burada hayâta menşe’ olması ve zîhayâtın vücûduna girip çıkmakla nûrlanması sebebiyle terakkì ettiği için, orada hayvân kadar lezzet alır. Müellif (ra) bu konuda şöyle buyuruyor:

         “Şu dünyâda cism-i insânî ve hayvânî, zerrât için gùyâ bir misâfirhâne, bir kışla, bir mekteb hükmündedir ki; câmid zerreler ona girerler, hayâtdâr olan âlem-i bekàya zerrât olmak için liyâkàt kesbederler, çıkarlar. Âhirette ise اِنَّ الدَّارَ اْلاۤخِرَةَ لَهِىَ الْحَيَوَانُ  sırrınca, nûr-i hayât orada âmmdır. Nûrlanmak için o seyrüsefere ve o ta’lîmât ve ta’lîme lüzûm yoktur. Zerreler demirbaş olarak sâbit kalabilirler.”^[3]

         “Evet,  وَمَا هَذِهِ الْحَيَوةُ الدُّنْيَا اِلاَّ لَهْوٌ وَلَعِبٌ وَاِنَّ الدَّارَ اْلاۤخِرَةَ لَهِىَ الْحَيَوَانُ

Lügat: fabrika, hareket, tasfiye, zâhiren, tezgâh, âdiyen, irbaş, süflî, âdiye, âhire