Şerh

kıyâmetten sonra haşir meydânına döker. Kendisi bizzât o mufassal vücûdları orada seyrettiği gibi, haşir meydânındaki zîşuùr mahlûklar da seyreder. Hesâb ve kitâbtan sonra o mevcûdât-ı ilmiyyeyi Cennet’e götürüp orada sâbitleştirir. O meşâhid-i ilmiyye denilen mufassal vücûdlar, Cennet’te sinema şeridi gibi gelip geçer, orada da Cenâb-ı Hak, bizzât onları seyredip kendisine mahsûs bir lezzet aldığı gibi; ehl-i Cennet de devâmlı olarak onları seyredip lezzet alır.

(Demek her fânî; bir vücûdu terkeder, binler bâkì vücûdları kazanır, kazandırır.) Her fânî, vücûd-i fânîden gidince, kendisi binlerce vücûd-i bâkìyi hem kazanıyor, hem de başkasına, ya’nî zîşuùrlara kazandırıyor. Böylece o fânî mevcûdun vefâtı, ya’nî meşâhid-i ilmiyyeye yeniden geçmesi, binlerce bâkì vücûdları hem kendisine kazandırır, hem de zîşuùrlara kazandırır. Zîşuùr olanlar, o vücûdları seyretmekle lezzet alırlar.

Kısaca, her bir mevcûd, elvâh-ı mahfûzaya ve meşâhid-i ilmiyyeye geçmekle hem kendisi pek çok vücûdları kazanır. Hem de o elvâh-ı mahfûzaya geçen vücûdlar, zîşuùrlar için birer mütâleagâh olması sebebiyle onlara da pek çok vücûdları kazandırır.

Demek mevcûdât, zâhiren fenâ bulup gider. Ancak yok olmayıp meşâhid-i ilmiyyeye geçer. Ya’nî İmâm-ı Mübîn ve Kitâb-ı Mübîn’den müteşekkîl olan Levh-i Mahfûz’a gider, orada kaydolur. Bütün mevcûdâtın ilmî proğramı İmâm-ı Mübîn’e, geometrik şekilleri ise Kitâb-ı Mübîn’e geçer. 

Hulâsâ: Bütün mevcûdât, bir kervân gibi dâire-i ilimden gelip dâire-i kudrette misâfir olur. Dâire-i kudretten tekrâr dâire-i ilme geçer. Bu seyâhati esnâsında iki büyük gàyenin husûlüne sebeb olur:

Birincisi: Zât-ı Akdes’in kendisine mahsûs muhabbet ve sürûr gibi şuùnâtına âyinedârlığını sür’atle îfâ edip o şuùnâtın zuhûruna vâsıta olmaktır.

İkincisi: Mevcûdât-ı âlem, bu âlemden sür’atle hareket edip giderken mufassalan meşâhid-i ilmiyyeye geçer. Hem Cenâb-ı Hak, hem de zîşuùr olanlar, o meşâhid-i ilmiyyede bulunan mufassal vücûdları seyredip lezzet alırlar.

(Meselâ: Nasıl ki hârikulâde bir fabrika makinesine âdî ba’zı maddeler atılır;

Lügat: hârikulâde, mufassalan, mufassal, muhabbet, fabrika, hareket, udre(t), zâhiren, birinc, götürü, âhire, şekil