Şerh

etse, sen onu cezâsız bırakır mısın? Hayır. Elbette o köleyi yakalayıp herkesin gözü önünde cezâlandırırsın. Mazlûm insânlarla berâber sen de bu cezâyı seyretsen, elbette bundan lezzet alırsın. Aynen öyle de kâfîr, küfrüyle bütün mahlûkàtın hukùkuna tecâvüz, esmâ-i İlâhiyyeyi tezyîf ve bütün insâniyeti terzîl ettiğinden, elbette Cenâb-ı Hak da o ehl-i küfrü, Müntakim ismiyle Cehennem’de cezâlandırmasından ve böylece bütün mahlûkàtın ve esmâ-i İlâhiyyenin intikàmını ondan almasından şuùnât-ı kudsîyyesine lâyık bir şekilde lezzet alır.

Hem meselâ âyet-i kerîmede Allâh hakkında  يُحِبُّهُمْ “Ellâh, onlara muhabbet eder.”^[1] Buyruluyor. Hem meselâ; Allâh Rahîm’dir şefkat eder, deniliyor. Muhabbet ve şefkat ise, kalbten gelir. Ancak Cenâb-ı Hakk’ın kalbi yoktur ki; onunla muhabbet ve şefkat etsin. O hâlde diyeceğiz ki, Cenâb-ı Hakk’ın kendi şuùnât-ı kudsiyyesine lâyık bir şekilde muhabbet ve şefkat-i mukaddesesi vardır. Hem şuùnât-ı kudsiyyesine lâyık bir şekilde gazab-ı İlâhîsi de vardır. Yoksa -Hâşâ- bizim bildiğimiz ma’nâda sinirlenme, hiddetlenme, öfkelenme ve a’sâb bozukluğu değildir.

Hâsıl-ı Kelam:

İdrak-i meâli bu küçük akla gerekmez,

            Zîrâ bu terâzî o kadar sıkleti çekmez.

İHTÂR: Şuùnât-ı İlâhiyye hakkında iki mezheb vardır:

Birincisi: Selef mezhebidir. Onlar derler ki; bu şuùnâtın aslına ve murâd-ı ilâhinin neden ibâret olduğuna îmân edip ilmini, Allâhu Teâlâ’ya tefvîz etmek ve te’vîli ile iştigàl etmemek gerektir.

İkincisi: Hâlef mezhebidir ki; onların zamânlarında ehl-i dalâlet ve mülhidler peydâ olup kendi arzûlarına göre amele ve i’tikàd-ı hakka ve kavaid-i şer’ıyyeye muhâlif te’villerle meşgùl olarak umur-i dîni teşvîş etmek istediklerinden bu mezheb mensupları, onların bâtıl ve fasid te’villerine meydân vermemek ve açmak istedikleri fesâd kapılarını kapatmak üzere şer-i şerîfe muvâfık sûrette te’vîlini vâcib addettiklerinden şuùnâtın te’vîli ile meşgùl oldular.

Lügat: ehl-i dalâlet, cehennem, muhabbet, mukaddes, elbette, kaddese, birinc, hiddet, kavaid, şefkat, vâcib, şekil