Şerh

ve teklîfen mukàbelede bulunur, ya’nî vazîfesini yapar. Cenâb-ı Hakk’a âit olan o muhabbet-i kudsiyyenin, o lezzet-i münezzehenin, o memnûniyyet-i münezzehenin tezâhürü için, âşıkàne bir şekilde sür’atle hareket edip çalkalanmaları ise gàyedir, netîcedir.

Şuùnât-ı İlâhiyye, mevcûdât-ı âlemin sür’atle gelip geçmesini, hayât ve memâta mazhar olmasını, zevâl ve firâka ma’rûz kalmasını, musîbet ve meşakkate giriftâr olmasını nasıl istiyorsa, onlar da o şuùnâta âyine olmakla mukàbelede bulunuyorlar. Dâimî bir sûrette hâlden hâle, tavırdan tavra geçiyorlar. Böylece mevcûdât-ı âlem, o muhabbet-i mukaddeseye, o şevk-i münezzehe bir nev’i âyine-i kâmile oluyor. Tâ ki bundan hem Cenâb-ı Hak kendisine mahsûs hadsiz bir lezzet alsın, hem de mevcûdât, o âyinedârlıklarından kendilerine mahsûs bir lezzet alsınlar.

Demek şuùnât-ı İlâhiyye noktasında muktazînin ifâde ettiği ma’nâ ile gàyenin ifâde ettiği ma’nâ ayrı ayrıdır.

İşte Zât-ı Akdes, bu hikmetlere binâen âlemi çalkalandırıyor, mevcûdâtı, âlem-i gaybdan âlem-i şehâdete döküyor, âlem-i şehâdet denilen dâire-i kudretten de tekrâr dâire-i ilme götürüyor. Peki, mevcûdât neden böyle bir faâliyyet ve harekete tâbi’ tutulmuştur? Çünkü Cenâb-ı Hak, bu âleme şefkat eder, o şefkatinden bir muhabbet, o muhabbetden bir şevk, o şevkten bir sürûr, o sürûrdan bir lezzet, o lezzetten de bir memnûniyyet meydâna gelir. O Zât-ı Akdes’in, şu kâinâtı çalkalamaktan gàyesi, şefkat-i mukaddese, muhabbet-i mukaddese, şevk-i mukaddes, sürûr-i mukaddes, lezzet-i mukaddese, memnûniyyet-i mukaddese gibi zâtına lâyık ve ta’bîrinden âciz kaldığımız şuùnâtın zuhûrudur. Demek O Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’un şuùnât-ı kudsîyyesi, bu âlemin çalkalanmasına sebeb olduğu gibi, o şuùnâtın zuhûru da âlemin çalkalanmasının gàyesidir.

Suâl: Cenâb-ı Hak, mahlûkàtı Cehennem’e atmakla lezzet alır mı?

Cevâb: Evet, istiğnâ-i kemâline muvâfık bir tarzda lezzet alıyor. Meselâ; Cenâb-ı Hak, Müntakim isminin gereği olarak düşmanlarını Cehennem’de kahretmekle şuùnât-ı kudsiyyesine lâyık bir şekilde lezzet alır.

Nasıl ki; senin bir kölen var. Bu köle, memleketi yakıp yıksa, senin gözünün önünde herkesi vurup öldürse, senin evini de yakıp yıkmakla sana da hakaret

Lügat: âlem-i gayb, cehennem, memleket, meşakkat, muhabbet, mukaddes, hakaret, hareket, kaddese, udre(t), binâen, girift, götürü, hadsiz, hikmet, âliyye, şefkat, kâmil, vâcib, âmile, şekil