Şerh

bir nokta-i mihrâkiyye hükmünde olduğundan bütün kâinâtta tecellî eden bin bir ism-i İlâhî’yi bir anda âyine-i kalbinde gösterir. Yere ve göğe sığışmayan kudret-i Rabbâniyyenin tecelliyyâtı, mü’minin kalbine sıkışır. Müellif (ra) şöyle buyuruyor:

         “İnsân, Cenâb-ı Hakk’ın böyle antika bir san’atıdır ve en nâzik ve nâzenîn bir mu’cize-i kudretidir ki; insânı, bütün esmâsının cilvesine mazhar ve nakışlarına medâr ve kâinâta bir misâl-i mûsâggar sûretinde yaratmıştır.”^[1]

         “İnsân, öyle bir nüsha-i câmiadır ki: Cenâb-ı Hak bütün esmâsını, insânın nefsi ile insâna ihsâs ediyor.”^[2]  

         “Şimdi hayâtının sırr-ı hakìkatı şudur ki: Tecellî-i Ehâdiyyete, cilve-i Samediyyete âyineliktir. Ya’nî bütün âleme tecellî eden esmânın nokta-i mihrâkıyyesi hükmünde bir câmiıyyetle Zât-ı Ehâd-i Samed’e âyineliktir.”^[3]        

         “Zîhayâtta ve bilhassa insânda, o derece san’at-ı câmia içinde; hadsiz envâ’-ı ni’meti anlayacak, kabûl edecek, isteyecek cihâzât ve âletler vardır ki; bütün kâinâtta tecellî eden bütün esmâsının cilvesine mazhardır. Âdeta bir nokta-i mihrâkıyye hükmünde, bütün esmâ-i hüsnâyı birden mâhiyyetinin âyinesiyle gösterir ve onunla ehâdiyyet-i İlâhiyyeyi i’lân eder.”^[4]      

         “Şimdi kendi hayâtının mâhiyyetine bak ki, o mâhiyyetinin icmâli şudur:

         “Esmâ-i İlâhiyyeye âit garâibin fihristesi, hem şuùn ve sıfât-ı İlâhiyyenin bir mikyâsı, hem kâinâttaki âlemlerin bir mîzânı, hem bu âlem-i kebîrin bir listesi, hem şu kâinâtın bir haritası, hem şu kitâb-ı ekberin bir fezlekesi, hem kudretin gizli defînelerini açacak bir anahtar külçesi, hem mevcûdâta serpilen ve evkàta takılan kemâlâtının bir ahsen-i takvîmidir. İşte mâhiyyet-i hayâtın bunlar gibi emîrlerdir.”^[5]

         İşte insânın bir çekirdek hükmünde olan kalbi, îmân sâyesinde bir ağaç hâlinde inkişâf eder. nûr-i Muhammedi i’tibâriyle insân, hem âlemin çekirdeği, hem de

Lügat: muhammed, fezleke, udre(t), âdiyyet, antika, ediyye, fihris, hadsiz, harita, âdiyye, külçe, nâzik