Şerh

Âyetinin sarâhatiyle; kâinât bir zikirhâne hükmünde olup bütün mevcûdât lisân-ı hâl ve kàlleriyle bin bir ism-i İlâhî’yi zikir ve tesbîh ederler.  Hasta, Şâfî’den şifâ taleb eder. Aç, Rezzâk’tan medet ister. Lûtfa ihtiyâcı olan, Latîf’i çağırır. Öyle ise kulağını aç, kâinâtın zikrini dinle. Bu zikir ve tesbîhâtı duymuyorsan, kulağın ma’nen sağır olmuş demektir. Bu hastalıktan kurtulmak için tevbe ve istiğfâr et, bütün mevcûdâtın lisân-ı hâl ve kàlleriyle bin bir ism-i İlâhî’yi zikir ve tesbîh ettiklerine îmân et ve bunu kabûl et. Tâ ki âhirette ebedî cezâdan kurtulasın. 

صُمٌّ بُكْمٌ عُمْىٌ فَهُمْ لاَيَرْجِعُونَ

“(Onlar, ma’nen sağırlardır.) Hak sözü dinleyip işitmezler. Ve onlar ma’nen (dilsizlerdir.) Kelime-i şehâdet ile lisânlarını ciddî şekilde nûrlandırmazlar. Ve onlar (ma’nen körlerdir.) Çevrelerindeki milyonlarca kudret eserlerini görüp Hâlık-ı kâinâtı tasdîk etmezler. (Artık onlar, küfür ve dalâletlerinden ve bunun sebeb olduğu ma’nevî sağırlık, ma’nevî dilsizlik ve ma’nevî körlükten dönmezler.) Onlar kendi irâdeleriyle dalâlet yolunu ihtiyâr ettiklerinden hidâyet yolunu ta’kîb edemezler.”^[1]

Fermân-ı İlâhîde geçen tehdîdâttan kurtulmak için kulak, dil ve gözünü îmân ile nûrlandır. Ta ki kulağın hakkı duysun, dilin hakkı söylesin, gözün hakkı görsün. Müellif (ra) kâinâtın bu zikr u tesbîhâtını şöyle îzâh etmektedir:

         “Kulaktaki zar, nûr-i îmân ile ışıklandığı zamân, kâinâttan gelen ma’nevî nidâları işitir. Lisân-ı hâl ile yapılan zikirleri, tesbîhâtları fehmeder. Hattâ o nûr-i îmân sâyesinde, rüzgârların terennümâtını, bulutların na’râlarını, denizlerin dalgalarının nağamâtını ve hâkezâ yağmur, kuş ve sâire gibi her nev’den Rabbânî kelâmları ve ulvî tesbîhâtı işitir. Sanki kâinât, İlâhî bir mûsikî dâiresidir. Türlü türlü âvâzlarla, çeşit çeşit terennümâtla kalblere hüzünleri ve Rabbânî aşkları intıba’ ettirmekle kalbleri, rûhları nûrânî âlemlere götürür, pek garîb misâlî levhaları göstermekle, o rûhları ve kalbleri lezzetlere, zevklere garkeder. Fakat o kulak, küfür ile tıkandığı zamân, o lezîz, ma’nevî yüksek savtlardan mahrûm kalır. Ve o lezzetleri îrâs eden

Lügat: kelime-i şehâdet, terennümât, terennüm, udre(t), götürü, kelime, rüzgâr, âhiret, ciddî, âhire, şekil