Şerh

وَثَالِثًا : مَعَ نَشْرِ الثَّمَرَاتِ اْلاُخْرَوِيَّةِ وَالْمَنَاظِرِ السَّرْمَدِيَّةِ

  Fıkrası) da iki gàyeyi (ifâde ediyor ki:)

Birinci Gàye: مَعَ نَشْرِ الثَّمَرَاتِ اْلاُخْرَوِيَّةِ (Dünyâ bir destgâh) tezgâh (ve bir mezraadır,) tarladır, (âhiret pazarına münâsîb olan mahsûlâtı yetiştirir.) Bu dünyâda bütün mevcûdâtın yaptığı tekvînî ve teklîfi ibâdetler nereye gidiyor? Meselâ: Yedi kat semâvât, arz ve bunlardaki mevcûdât, tekvînî olarak Cenâb-ı Hakk’ı zikir ve tesbîh eder. Cin ve ins de teklîfi olarak ibâdet eder. Bu ibâdetler nereye gider. Hepsi Cennet’e gider, ehl-i îmânın Cennet’ini geliştirir, ehl-i Cennet ondan istifâde eder. Meselâ; ehl-i îmânın tefekkürâtından Cennet’in temel yapıları, zikir ve tesbîhâtından da Cennet yemişleri halkedilir. Tefekkürât ise, o şahsın hâlet-i rûhiyyesine, zamâna, mekâna ve konusuna göre değiştiğinden Cennet’te verdiği mahsûlât da ayrı ayrı oluyor. Kezâ bütün mevcûdât, tekvînî olarak Cenâb-ı Hakkı zikir ve tesbîh eder. Onların zikir ve tesbîhleri de Cennet’te meyvedâr ağaç olur. Ehl-i Cennet, onlardan istifâde ederler. Meselâ; bir ağacın yapmış olduğu zikir ve tesbîhâtı meyve-i Cennet olur.

تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَاْلاَرْضُ وَمَنْ فيهِنَّ وَاِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلاَّ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ

“Yedi gök, yer ve bunlarda bulunan bütün mevcûdât, lisân-ı hâl ve kal ile O’nu tesbîh eder. O’nu hamd ile tesbîh etmeyen hiçbir şey yoktur.” ^[1]

اَلَمْ تَرَ اَنَّ اللَّهَ يُسَبِّحُ لَهُ مَنْ فِى السَّماوَاتِ وَاْلاَرْضِ وَالطَّيْرُ صَافَّاتٍ كُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلاَتَهُ وَتَسْبِيحَهُ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِمَا يَفْعَلُونَ

Lügat: tefekkür, birinc, tezgâh, âhiret, dilir, istif, âhire