Şerh

ve firâkın, musîbet ve meşakkatin,  tebeddülât ve tegayyürâtın pek çok fâide ve gàyeleri vardır. Bu İkinci İşâret’te bu fâidelerin üçüncü ve dördüncüsünü beyân ediyor. Şöyle ki: 

وَثَانِيًا : مَعَ اِنْتَاجِ الْحَقَائِقِ الْغَيْبِيَّةِ وَالنُّسُوجِ اللَّوْحِيَّةِ

Bu fıkra) iki gàyeye (işâret eder ki:)

Birinci Gàye: مَعَ اِنْتَاجِ الْحَقَائِقِ الْغَيْبِيَّةِ  (Herbir şey -cüz’î olsun küllî olsun-) küçük büyük her şey, (vücûddan gittikten sonra -husûsan zîhayât olsa- çok hakàik-i gaybiyye netîce vermekle berâber,) Metinde geçen hakàik-i gaybiyyeden murâd şudur ki; bir mevcûd vücûddan gider. Lâkin aslını, faslını ve mâhiyyetini, nesline bırakır öyle gider. Meselâ; bir insânı farzedelim. O insânın aslı, faslı, nesli, mâhiyyeti, karekter ve mîzâcı, kısaca bütün özellikleri o insânın menisi içinde dercedilmiştir. O meniden bir çocuk dünyâya gelir. O çocuk, babasının aslını, faslını, mâhiyyetini, karekter ve mîzâcını ve hâkezâ ona âit bütün özellikleri irs olarak devâm ettirir. O adam vefât etse, nesli onun mâhiyyetini devâm ettirir. Meselâ; 

وَاِذْ اَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِى آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ

“Ey Resûlüm! Hâtırlat (o zamânı ki, Rabbin Âdemoğullarından) ya’nî: (onların sırtlarından zürriyyetlerini) kıyâmete kadar dünyâya gelecek olan evlâtlarını (aldı,) vücûd sahasına çıkardı.”^[1]

         Âyet-i kerîmesinin ifâdesiyle; Hazret-i Âdem (asm)’ın belindeki menide bütün zürriyyetinin sûret-i hafiyyesi mevcûddu. Kıyâmete kadar gelecek bütün insânlar, müteselsilen Hazret-i Âdem’in belindeki o bir damla meniden vücûda gelmiştir. Hem meselâ; bir çiçek vücûddan gider, fakat mâhiyyetini yüzlerce tohumlara bırakarak öyle gider. Böylece kıyâmete kadar mâhiyyeti devâm eder.

Lügat: tebeddülât, meşakkat, tebeddül, tegayyür, birinc, fâide, küllî, lâkin, sinin