Şerh

bir Cehennem’de yaşayıp rûhen elem çeker. Her iki gürûh da dünyâda yaptıkları amellerinin hem maddî sûretlerini, hem de gerçek ma’nâlarından hâsıl olan ma’nevî sûretlerini görür. Meselâ; bir mü’min   اَلْحَمْدُ لِلَّهِ dese, kabirde hem o güzel amelini görür, hem de o اَلْحَمْدُ لِلَّهِ kelimesini on ağaç ve her bir ağaçta on elma sûretinde görür ve rûhen o elmalardan istifâde eder.  Zîrâ اَلْحَمْدُ لِلَّهِ  kelimesi on harfdir. Bir insân gıybet etse; kabirde hem o pis amelini görür, hem de o gıybet murdar bir et sûretini alır ve ma’nen o murdar etten yeyip elem çeker. Kabir âleminin bir nümûnesi, rü’yâ âlemidir. Bu nedenle kabir âlemi, rü’yâ âlemine kıyâs edilsin. Müellif (ra) bu konuda şöyle buyuruyor:

         “Sen gündüz uyanık iken güzel bir söz söylersin; ba’zen rü’yada güzel bir elma şeklinde yersin. Gündüz çirkin bir sözün, gecede acı bir şey sûretinde yutarsın. Bir gıybet etsen, murdar bir et sûretinde sana yedirirler. Öyle ise, şu dünyâ uykusunda söylediğin güzel sözlerin ve çirkin sözlerin; meyveler sûretinde uyanık âlemi olan âlem-i âhirette yersin ve yemesini istib’âd etmemelisin.”^[1]

Hem her şeyin hüviyyet ve mâhiyyeti, âlem-i âhirete, ya’nî Cennet ve Cehennem’e de gider. Meselâ gündüzlerin sûreti Cennet’e, gecelerin sûreti Cehennem’e gider. Baharların sûretleri Cennet’e, kışların sûretleri ise Cehennem’e gider.

Hava, su, toprak ve nûr unsûrları dahi o elvâh-ı mahfûzalardandır. Meselâ; havanın her bir zerresinde bir insânın târihçe-i hayâtı boyunca giydiği bütün sûretler, bütün akvâl, ef’âl ve ahvâli kaydedilmektedir. Hiçbirisi kaybolmaz.

Hem her şeyin hüviyyet ve mâhiyyeti, elvâh-ı mahfûzaların nümûneleri olan kuvve-i hâfızalarda muhâfaza ediliyor. Meselâ; bir insânın doğumundan ölümüne kadar aldığı bütün sûretler o insânı gören cin, ins, melek ve hayvânâtın hâfızalarında kaydedildiği gibi; bütün söz, fiil ve hâlleri o insânın hâfızasında da kaydedilir. Kıyâmet gününde bütün o hâfızalar ve o hâfızalarda nakşolunan sûretler getirilir, o insânın lehinde veyâ aleyhinde şehâdet eder.

Lügat: cehennem, hüviyyet, lehinde, kelime, âhiret, çirkin, dilir, istif, âhire