Metin

İKİNCİ MAKÀM

Bir mukaddime, beş işârettir. Mukaddime iki mebhastır.

BİRİNCİ MEBHAS: Bu gelecek beş işârette, şuùnât-ı rubûbiyyeti rasad etmek için; birer sönük, küçük dûrbîn nev’inden birer temsîl yazılacak. Bu temsîller şuùnât-ı rubûbiyyetin hakìkatını tutamaz, ihâta edemez, mikyâs olamaz; fakat baktırabilir. O gelecek temsîlâtta ve geçen remizlerde, Zât-ı Akdes’in şuùnâtına münâsîb olmayan ta’bîrât, temsîlin kusùruna âittir.

Meselâ: Lezzet ve sürûr ve memnûniyyetin bizce ma’lûm ma’nâları, şuùnât-ı mukaddeseyi ifâde edemiyor; fakat birer ünvân-ı mülâhazadır, birer mirsâd-ı tefekkürdür. Hem dahi şu temsîller; muhît, azîm bir kànûn-i rubûbiyyetin küçük bir misâlde ucunu göstermekle, rubûbiyyetin şuùnâtında o kànûnun hakìkatını isbât ediyor. Meselâ bir çiçek vücûddan gider, binler vücûd bırakarak öyle gider denilmiş. Onunla azîm bir kànûn-i rubûbiyyeti gösteriyor ki; bütün bahar, belki bütün dünyâdaki mevcûdâtta bu kànûn-i rubûbiyyet cereyân ediyor.

Evet, Hâlık-ı Rahîm, bir kuşun tüylü libâsını hangi kànûnla değiştiriyor, tâzelendiriyor; O Sâni’-ı Hakîm aynı kànûnla, her sene küre-i arzın libâsını tecdîd eder. Hem o aynı kànûnla, her asırda dünyânın şeklini tebdîl eder. Hem aynı kànûnla, kıyâmet vaktinde kâinâtın sûretini tağyîr edip değiştirir.

Hem hangi kànûnla zerreyi, mevlevî gibi tahrîk ederse; aynı kànûnla küre-i arzı meczûb ve semâa kalkan mevlevî gibi döndürüyor ve o kànûn ile âlemleri böyle çeviriyor ve manzûme-i şemsiyyeyi gezdiriyor.

Hem hangi kànûnla senin bedenindeki hüceyrâtın zerrelerini tâzelendiriyor, ta’mîr ve tahlîl ediyorsa, aynı kànûnla senin bağını her sene tecdîd eder ve her mevsimde çok def’a tâzelendirir. Aynı kànûnla, zemîn yüzünü her bahar mevsiminde tecdîd eder, tâze bir peçe üstüne çeker.

Hem O Sâni’-ı Kadîr, hangi kànûn-i hikmetle bir sineği ihyâ eder; aynı kànûnla şu önümüzdeki çınar ağacını her baharda ihyâ eder ve o kànûnla küre-i arzı yine o baharda ihyâ eder ve aynı kànûnla haşirde mahlûkàtı da ihyâ eder.  Şu sırra işâreten  مَا خَلْقُكُمْ وَلاَ بَعْثُكُمْ اِلاَّ كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ   Kur’ân fermân

Lügat: küre-i arz, mukaddime, mukaddes, mukaddim, tefekkür, cereyân, kaddese, mevlevî, hikmet, mevsim, simin