Şerh

göre hareket etse ve öyle telâkkì etse, istikàmet ve lezzetle hayâtını geçirir. Ne vakit hangi mes’elede bir sıkıntıya giriftâr olmuş isem, “Dünyâ fânîdir, alâkay-ı kalbe değmez” demiş isem, kalbim Rabbimle tesellî bulmuş ve netîcede râhat ve huzûr bulmuşumdur. Müellif (ra) şöyle buyuruyor:

         “Görüyorum ki: Şu dünyâ hayâtında en bahtiyâr odur ki: Dünyâyı bir misâfirhâne-i askerî telâkkì etsin ve öyle de iz’ân etsin ve ona göre hareket etsin. Ve o telâkkì ile en büyük mertebe olan mertebe-i rızâyı çabuk elde edebilir. Kırılacak şişe pahasına, dâimî bir elmasın fiatını vermez; istikàmet ve lezzetle hayâtını geçirir. Evet, dünyâya âit işler, kırılmağa mahkûm şişeler hükmündedir; bâkì umûr-i uhreviyye ise, gàyet sağlam elmaslar kıymetindedir. İnsânın fıtratındaki şiddetli merâk ve harâretli muhabbet ve dehşetli hırs ve inâdlı taleb ve hâkezâ şedîd hissiyyâtlar, umûr-i uhreviyyeyi kazanmak için verilmiştir. O hissiyyâtı, şiddetli bir sûrette fânî umûr-i dünyeviyyeye tevcîh etmek, fânî ve kırılacak şişelere, bâkì elmas fiatlarını vermek demektir.”^[1]        

         “Kalben merbût olduğum ve medâr-ı saâdet-i dünyeviyye zannettiğim hâlâtı, esbâbı tedkìke başladım. Hangisini tedkìk ettimse, baktım ki; çürüktür, alâkaya değmiyor, aldatıyor.”^[2]

“Dünyâ mâdem fânîdir, değmiyor alâka-i kalbe...”^[3]        

Evet, dünyânın kırılacak şişeler hükmünde olan işleri, alâkay-ı kalbe değmiyor, çünkü fânîdir. Bütün âlemin üzerine sabahleyin güneş doğar, bütün âlem nûr isminin tecellîsine mazhar olur. Daha sonra akşam vefât eder, nûr isminin tecellîsi bir nev’i ondan çekilir. Bu sefer, gecenin zulümâtı gelir, celâlli isimlerin tecellîsi başlar. Geceler “Yâ Celîl” der, gündüzler ise, “Yâ Cemîl” der ve hâkezâ.

         Müellif (ra) bu Birinci Makàm’da âlemdeki bu tebeddülât ve teğayyürâtın dâî ve muktazîsini beş remizde îzâh etti. Hulâsâsı şudur ki: 

Birincisi: Mülkün mâliki olan Cenâb-ı Hak, mülkünde istediği gibi tasarruf eder. Hiç kimsenin, O’nun faâliyyet ve tasarrufâtına karışmaya ve i’tirâz etmeye

Lügat: tasarrufât, tebeddülât, muhabbet, tasarruf, tebeddül, dehş(e), hareket, mertebe, askerî, birinc, dehşet, girift, mahkûm, saâdet, âliyye, şiddet, şişe