Şerh

ya esmâ-ı İlâhiyyeye bakar, ya da âhirete bakar.

İnsân nasıl aldanır? Bir körlük, kalb üzerine gelir ve bir perde de akıl üzerine iner. Bu hakìkatları ne düşünür, ne de anlar. Bu hâl üzerine de dünyâdan göçüp gider. Eğer senin hayât dediğin bu ise, bu muvakkat hayâtın hiçbir tadı ve ma’nâsı yoktur. Meselâ; bir iş yerinde zahmetlerle çalışıyorsun. İmkânın nisbetinde çarşıdan bir şeyler alıp eve götürüyorsun. Ondan sonra o eve götürdüğün şey yıkanır, temizlenir, pişirilir, pek çok zahmetlerle önüne getirilir. Yemekten sonra bulaşıklar yıkanır, mi’dende şişkinlik meydâna gelir, ba’zen yemeğe iştihân olduğu hâlde yiyemezsin. Peki, kâr zararı ödedi mi? Senden soruyorum. Lezzet ne kadardır? Elem ne kadardır? İnsânın dünyevî en mühim lezzeti iki nesnedir. Biri evlenmektir, biri de yemektir. Bu lezzetler ne kadardır, üç dört dakìkalık bir şey. Elem ne kadardır, devâmlıdır. Cennet’teki saâdet-i cismâniyye ise hem devâmlıdır, hem de elemsizdir.  O hâlde fânî lezâizin peşînde koşmak,  kâr-ı akıl değildir. Bu ilmen isbât edilmiş bir hakìkattır. Allâh’ı unutmamak şartıyla, meşrû’ dâirede çalışmak ise hem ibâdettir, hem de saâdettir. Müellif (ra), dünyevî lezetler içinde pek çok elemler bulunduğunu şöyle ifâde etmektedir:        

         “Ey zevk ve lezzete mübtelâ insân! Ben yetmişbeş yaşımda binler tecrübelerle ve hüccetlerle ve hâdiselerle aynelyakìn bildim ki: Hakìkì zevk ve elemsiz lezzet ve kedersiz sevinç ve hayâttaki saâdet yalnız îmândadır ve îmân hakìkatleri dâiresinde bulunur. Yoksa dünyevî bir lezzette çok elemler var. Bir üzüm tânesini yedirir, on tokat vurur gibi hayâtın lezzetini kaçırır.”^[1]        

         “Bu bağlandığım ve meftûn olduğum şu dâr-ı dünyâyı, kat’î bir yakìn ile anladım ki; hêliktir gider ve fânîdir ölür. Ve bilmüşâhede içindeki mevcûdât dahi, birbiri arkasından kàfile kàfile göçüp gider, kaybolur. Husûsan benim gibi nefs-i emmâreyi taşıyanlara şu dünyâ çok gaddârdır, mekkârdır. Bir lezzet verse, bin elem takar çektirir. Bir üzüm yedirse, yüz tokat vurur.”^[2]

Çok okumak hüner değildir. Belki hüner, her zamân kendimizi kontrole tâbi’ tutup mezkûr sınıfların hangisinde dâhil olduğumuzu düşünüp ona göre hareket etmektir.

Lügat: dünyevî, hareket, tecrübe, götürü, hâdise, hüccet, mekkâr, mezkûr, nisbet, saâdet, âhiret, dâhil, hâdis, âhire