Şerh

Samedâniyyedir. Bu yüzü gàyet güzeldir. Nefrete değil, aşka lâyıktır.

         “İkinci yüzü: Âhirete bakar. Âhiretin tarlasıdır, Cennet’in mezraasıdır, rahmetin mezheresidir. Şu yüzü dahi, evvelki yüzü gibi güzeldir. Tahkîre değil, muhabbete lâyıktır.

         “Üçüncü yüzü: İnsânın hevesâtına bakan ve gaflet perdesi olan ve ehl-i dünyânın mel’abe-i hevesâtı olan yüzdür. Şu yüz çirkindir. Çünkü fânîdir, zâildir, elemlidir, aldatır. İşte hadîste vârid olan tahkîr ve ehl-i hakìkatın ettiği nefret, bu yüzdedir.

         “Kur’ân-ı Hakîm’in kâinâttan ve mevcûdâttan ehemmiyyetkârâne, istihsânkârâne bahsi ise; evvelki iki yüze bakar. Sahâbelerin ve sâir ehlullâhın mergûb dünyâları, evvelki iki yüzdedir.

         “Şimdi, dünyâyı tahkîr edenler dört sınıftır:

         “Birincisi: Ehl-i ma’rifettir ki, Cenâb-ı Hakk’ın ma’rifetine ve muhabbet ve ibâdetine sed çektiği için tahkir eder.

         “İkincisi: Ehl-i âhirettir ki; ya dünyânın zarûrî işleri onları amel-i uhrevîden men’ettiği için veyâhut şuhûd derecesinde îmân ile Cennet’in kemâlât ve mehâsinine nisbeten dünyâyı çirkin görür. Evet, Hazret-i Yûsuf Aleyhisselâm’a güzel bir adam nisbet edilse, yine çirkin göründüğü gibi; dünyânın ne kadar kıymetdâr mehâsini varsa, Cennet’in mehâsinine nisbet edilse, hiç hükmündedir.

         “Üçüncüsü: Dünyâyı tahkîr eder. Çünkü eline geçmez. Şu tahkîr, dünyânın nefretinden gelmiyor; muhabbetinden ileri geliyor.

         “Dördüncüsü: Dünyâyı tahkîr eder. Zîrâ dünyâ, eline geçiyor. Fakat durmuyor, gidiyor. O da kızıyor. Tesellî bulmak için tahkîr eder. ‘Pistir’ der. Şu tahkîr ise; o da, dünyânın muhabbetinden ileri geliyor. Hâlbuki makbûl tahkîr odur ki, hubb-i âhiretten ve ma’rifetullahın muhabbetinden ileri gelir.

         “Demek makbûl tahkîr, evvelki iki kısımdır. Cenâb-ı Hak, bizi onlardan yapsın. Âmîn bi-hürmeti Seyyidi’l-Mürselîn.”^[1]

Lügat: amel-i uhrevî, ehl-i dünyâ, ehl-i hak, muhabbet, nisbeten, mezhere, birinc, kindir, nisbet, seyyid, tahkir, uhrevî, âhiret, çirkin, sinin, âhire