Şerh

“Der-akab zevâl ile acılanan mülâkatlar, keder ve merâka değmez. İştiyâka hiç lâyık değildir. Çünkü zevâl-i lezzet, elem olduğu gibi; zevâl-i lezzetin tasavvuru dahi bir elemdir. Bütün mecâzî âşıkların dîvânları, ya’nî aşknâmeleri olan manzûm kitâbları, şu tasavvur-i zevâlden gelen elemden birer feryâddır. Herbirinin, bütün dîvân-ı eş’ârının rûhunu eğer sıksan, elemkârâne birer feryâd damlar.

         “İşte o zevâl-âlûd mülâkatlar, o elemli mecâzî muhabbetler derdinden ve belâsındandır ki, kalbim İbrâhîmvârî  لاَ اُحِبُّ اْلاۤفِلِينَ   ağlamasıyla ağlıyor ve bağırıyor.

         “Eğer şu fânî dünyâda bekà istiyorsan; bekà, fenâdan çıkıyor. Nefs-i emmâre cihetiyle fenâ bul ki, bâkì olasın.

         “Dünyâperestlik esâsâtı olan ahlâk-ı seyyieden tecerrüd et. Fânî ol! Dâire-i mülkünde ve malındaki eşyâyı, Mahbûb-i Hakìkì yolunda fedâ et. Mevcûdâtın adem-nümâ âkibetlerini gör. Çünkü şu dünyâdan bekàya giden yol, fenâdan gidiyor.”^[1]

Dünyânın, dünyâya bakan yüzüne bakan bir insân, hakìkì vücûdu olmayan bir dünyâda yaşar. Zîrâ dünyânın hakìkì vücûdu, esmâ-i İlâhiyyeye âyine ve âhirete tarla olması cihetinde tebârüz eder. Bu iki yüzde dünyânın hakìkì bir vücûdu vardır. Âyet ve hadîslerde dünyânın bu iki yüzü medhedilmiş; dünyânın insânın hevâ ve hevesine bakan yüzü ise zemmedilmiştir. Müellif (ra) bu konuyu şöyle îzâh etmektedir:

         “Ehl-i dalâletin vekîli der ki: ‘Ehâdîsinizde dünyâ tel’in edilmiş, “cîfe” ismiyle yâdedilmiş. Hem bütün ehl-i velâyet ve ehl-i hakìkat, dünyâyı tahkîr ediyorlar. “Fenâdır, pistir” diyorlar. Hâlbuki sen, bütün kemâlât-ı İlâhiyyeye medâr ve hüccet, onu gösteriyorsun ve âşıkàne ondan bahsediyorsun?’

         “ELCEVÂB: Dünyânın üç yüzü var:

         “Birinci yüzü: Cenâb-ı Hakk’ın esmâsına bakar. Onların nukùşunu gösterir. Ma’nâ-yı harfiyle, onlara âyinedârlık eder. Dünyânın şu yüzü, hadsiz mektûbât-ı

Lügat: ehl-i hak, der-akab, muhabbet, tasavvur, tecerrüd, âkibe(t), birinc, hadsiz, hüccet, seyyie, âhiret, âhire