Şerh

aralarında devâmlı bir sûrette selâmlaştıkları bir âleme veyâ ölümden, hastalıktan, belâ ve musîbetten, yorgunluktan, dert ve sıkıntıdan, kısaca insânı üzecek ve korkutacak bütün hâlâttan uzak bir memlekete  (da’vet ediyor.) Öyle bir saâdete kavuşmaya vesîle olacak îmân, ubûdiyyet ve takvâyı sizlere emrediyor. (Ve) O hikmet sâhibi Zât, (dilediğini) kullarından hidâyete kavuşma kàbiliyyetine sâhib bulunan herhangi bir ferdi, (doğru bir yola hidâyet buyurur) ki, bu da İslâm dîninden ibârettir. İşte ebedî bir ni’mete, bâkì bir selâmete, dâimî bir saâdete ermek isteyen her insân, bu İlâhî dîne sarılmalıdır.”^[1]

Ehl-i dünyâ, dünyânın sâdece kendi hevâ ve heveslerine bakan yüzüne dalıp âhiretten tamâmen gàfil olarak yaşadıklarını gelecek âyet-i kerîme ifâde etmektedir:

يَعْلَمُونَ ظَاهِرًا مِنَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غَافِلُونَ

“İnsânların birçokları, yalnız bu (dünyâ hayâtının zâhiri yüzünü, ya’nî dünyânın dünyâya ve insânın hevâ-i nefsine bakan yüzünü bilirler.) Onlar, yalnız maddî menfaatlerini sağlayan, nefsî arzûlarına hizmet eden şeyleri bilir, gösterişe kapılıp dururlar. Ebedî menfaatlerini, selâmet ve saâdetlerini te’mîn edecek şeyleri düşünüp kazanmak istemezler. (Âhiretten ise habersiz olanlar,) o ebedî hayâtı düşünmeyenler, onu te’mîne çalışmayı hâtırlarına getirmeyenler, işte (onlardır.) Dünyânın yalnız geçici varlığıyla mes’ûd olmaya çalışanlardır. Evet, tam gaflet ehli işte (onlar)dır. İnsân, yaradılışındaki hikmet ve gàyeyi düşünmelidir, ona göre çalışmalıdır, üzerine düşen vazîfelerden habersiz bulunmamalıdır.”^[2]

İkinci Kısım: Ehl-i şuùrun ticâretgâhıdır. Dünyâ bir meşher, bir ticâretgâhtır. Bütün masnûât bu meşherde teşhîr edilmekte, bütün ni’metler bu ticâretgâhta (dükkànda) sergilenmektedir. Masnûât-ı İlâhiyye ve niam-ı Rabbâniyye gün be gün, mevsim be mevsim, asır be asır dünyâ denilen bu meşherde teşhîr edildikten ve bu ticâretgâhta sergilendikten sonra kaldırılıp esmâ-i İlâhiyyenin nakışlarını göstermek için yerlerine yenileri getirilmektedir.

                   Demek hem bu meşherde teşhîr edilen san’at eserleri, hem de bu ticâretgâhta

Lügat: mevsim be mevsim, ehl-i dünyâ, memleket, menfaat, hikmet, hizmet, mevsim, meşher, saâdet, âhiret, âhire