Şerh

Sonunda içindekilerini bütünüyle haşir meydânına döker. Orada her şeyin hesâbı görülür.

Dünyânın âhirete bakan yüzünü görebilmenin çâresi, îmân ve ibâdettir. Dünyâ denilen bu imtihân ve tecrübe meydânına gelen bir insân, dilerse îmân ve ibâdet yolunu tercîh edip Cennet’in nümûnesi olur, oraya mahsûlât yetiştirir, böylece dünyâ ve âhirette huzûr ve saâdeti kazanır. Dilerse küfür ve isyân yolunu tercîh edip Cehennem’in nümûnesi olur, oraya mahsûlât yetiştirir, böylece dünyâ ve âhirette elem verici bir azâba müstahak olur.

Dünyânın âhirete bakan bu yüzünün hakìkatini anlayan bir mü’min, gece kalkıp namaz kılar, gündüz oruç tutar, sadaka verir, fakir fukarâyı görüp gözetir, beş vakit namazını cemaatle kılar, kebâirlerden kendisini muhâfaza eder, hayâtını istikàmet dâiresinde geçirir, Cennet’ine hazırlık yapar.

Cenâb-ı Hak, geceleri, gündüzleri, iyileri, kötüleri, kışları, yazları ve hâkezâ teklîfen ve tekvînen bütün iyilik ve kötülüklerin, güzellik ve çirkinliklerin, hayr ve şerrin hepsini toplayıp haşir meydânına döker.

وَامْتَازُوا الْيَوْمَ اَيُّهَا الْمُجْرِمُونَ

Âyetinin işâretiyle; “Bugün birbirinizden ayrılın!” ^[1] diye emreder. Bu emîr netîcesinde bütün geceler, karanlıklar, pis kokular, ateşler, soğuklar, âsîler, kötü huylar ve hâkezâ Cehennem’in dünyâdaki bütün nümûneleri Cehennem’e; bütün gündüzler, baharlar ve yazlar, nûrlar, hoş kokular, mu’tedil hava, sâlih insânlar, güzel huylar ve hâkezâ Cennet’in dünyâdaki bütün nümûneleri de Cennet’e gider. Böylece dünyâ, Cennet ve Cehennem şeklinde tasaffî eder. Kur’ân-ı Kerîm, pek çok âyâtıyla dünyânın bu yüzünden haber vermektedir.

          Ehl-i âhiret, bu dünyâdaki mevcûdâtı Cennet ve Cehennem’in birer nümûnesi olarak görür. Geceleri Cehennem’in nümûnesi, gündüzleri Cennet’in nümûnesi. Baharı Cennet’in nümûnesi, kışı Cehennem’in nümûnesi. Bütün iyilikleri Cennet’in nümûnesi, bütün kötülükleri Cehennem’in nümûnesi. Kâinâttaki güneşin ışığını Cennet’in nümûnesi, harâreti Cehennem’in nümûnesi olarak görür. Bütün âlemi

Lügat: cehennem, tecrübe, saâdet, âhiret, çirkin, âhire