Şerh

(Eğer intisâb olmazsa, her şey için eşyâ adedince hâricî ademler var.) Çünkü sen Vâcibü’l-Vücûd’a intisâb etmekle, O’nun vücûduna âyine olursun. O’nun vücûd sıfatı ise bütün âlemde tecellî etmektedir. Bütün mevcûdât da o vücûdun âyinesidir. Cenâb-ı Hak, lâ zamânî, lâ mekânî, lâ keyfî bir şekilde vücûd sıfatıyla tecellî etmiştir. Sen de O’na intisâb etsen, “Bütün âlem benimdir.” diyebilirsin.  

(İşte şu remizden, îmânın azamet-i envârına bak ve dalâletin dehşetli zulümâtını gör.) Îmân, zamân-ı mâzî ve müstakbeli zulümât-ı ademden kurtarıyor, hadsiz vücûd nûrlarıyla dolduruyor. Küfür ise, bütün zamânları adem zulümâtıyla dolduruyor. Öyle ise ey insân! Îmân ve ubûdiyyetle O Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’a intisâbını bil ki; hadsiz zulümât-ı ademden kurtulup, hadsiz envâr-ı vücûda nâil olasın. Müellif (ra) mezkûr cümlelerin îzâhı sadedinde şöyle buyuruyor:

         “Îmân nasıl ki bir nûrdur, insânı ışıklandırıyor, üstünde yazılan bütün mektûbât-ı Samedâniyyeyi okutturuyor. Öyle de, kâinâtı dahi ışıklandırıyor. Zamân-ı mâzî ve müstakbeli, zulümâttan kurtarıyor. Şu sırrı, bir vâkıada

اَللَّهُ وَلِىُّ الَّذِينَ اۤمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ اِلَى النُّورِ

âyet-i kerîmesinin bir sırrına dâir gördüğüm bir temsîl ile beyân ederiz. Şöyle ki:

         “Bir vâkıa-i hayâliyyede gördüm ki: İki yüksek dağ var birbirine mukàbil. Üstünde dehşetli bir köprü kurulmuş. Köprünün altında pek derin bir dere. Ben o köprünün üstünde bulunuyorum. Dünyâyı da, her tarafı karanlık, kesif bir zulümât istilâ etmişti. Ben sağ tarafıma baktım; nihâyetsiz bir zulümât içinde bir mezâr-ı ekber gördüm, ya’nî tahayyül ettim. Sol tarafıma baktım; müdhiş zulümât dalgaları içinde azîm fırtınalar, dağdağalar, dâhiyeler hazırlandığını görüyor gibi oldum. Köprünün altına baktım; gàyet derin bir uçurum görüyorum zannettim. Bu müdhiş zulümâta karşı sönük bir cep fenerim vardı. Onu isti’mâl ettim, yarım yamalak ışığıyla baktım. Pek müdhiş bir vaz’ıyyet bana göründü. Hattâ önümdeki köprünün başında ve etrâfında öyle müdhiş ejderhâlar, arslanlar, canavarlar göründü ki; keşke bu cep fenerim olmasa idi, bu dehşetleri görmese idim, dedim. O feneri hangi tarafa çevirdim ise, öyle dehşetler aldım. ‘Eyvâh! Şu fener, başıma belâdır’ dedim. Ondan kızdım; o cep fenerini yere çarptım, kırdım. Gùyâ onun kırılması, dünyâyı ışıklandıran büyük

Lügat: tahayyül, canavar, dağdağa, dehş(e), kurt(a), dehşet, hadsiz, mezkûr, âliyye, sinin, vâcib, şekil