Şerh

ehemmiyyetsiz bir sûrettir. Yirminci Söz’ün âhirinde, şu sırra dâir bir nebze bahsi geçmiştir. Ey nefis! Eğer şu dünyâ hayâtına müştâksan, mevtten         kaçarsan kat’iyyen bil ki: Hayât zannettiğin hâlât, yalnız bulunduğun dakìkàdir. O dakìkadan evvel bütün zamânın ve o zamân içindeki eşyâ-i dünyeviyye, o dakìkada meyyittir, ölmüştür. O dakìkadan sonra bütün zamânın ve onun mazrufu, o dakìkada ademdir, hiçtir. Demek güvendiğin hayât-ı maddîye, yalnız bir dakìkàdir. Hattâ bir kısım ehl-i tedkik, “Bir âşiredir belki bir ân-ı seyyaledir” demişler. İşte şu sırdandır ki; ba’zı ehl-i velâyet, dünyânın dünyâ cihetiyle ademine hükmetmişler.

Mâdem böyledir, hayât-ı maddîye-i nefsiyeyi bırak. Kalb ve rûh ve sırrın derece-i hayâtlarına çık, bak; ne kadar geniş bir dâire-i hayâtları var. Senin için meyyit olan mâzî, müstakbel; onlar için haydır, hayâtdâr ve mevcûddur. Ey nefsim! Mâdem öyledir, sen dahi kalbim gibi ağla ve bağır ve de ki: “Fâniyim, fânî olanı istemem. Âcizim, âciz olanı istemem. rûhumu Rahmân’a teslîm eyledim, gayr istemem. İsterim, fakat bir yâr-ı bâkì isterim. Zerreyim, fakat bir Şems-i Sermed isterim. Hiç-ender-hiçim, fakat bu mevcûdâtı birden isterim.”“^[1]

(Eğer onsuz olsa) ya’nî Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’a îmân ile intisâb olmazsa, bu durumda (adem zulümâtları, firâk ve zevâl elemleri herbir mevcûdu ihâta eder.) Ehl-i îmân, Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’a îmân ile intisâb ettiği ve O Zât-ı Akdes’in esmâ ve sıfatıyla her yerde hâzır ve nâzır olduğuna i’tikàd ettiği için, hadsiz bir nûr-i vücûd bulur ve onların vücûduyla hadsiz kalbî ve rûhî bir sürûr elde eder. O Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’a îmân ile intisâb etmeyen kimse ise, zulümât-ı ademe düşer, bütün mevcûdâtın zevâl ve firâkından, mevt ve fenâsından elem çeker. (Dünyâ, o adamın nazarında boş ve hâlî bir vahşetgâh sûretinde görünür.) Allâh’ı tanımayan bir kişinin inancına göre bu âlem, boş ve hâlî bir vahşetgâhtır. Çünkü ne meleğe, ne de rûhânîlere inanıyor. Ne de mevcûdât-ı âlemi zâkir ve müsebbih görüyor. Allâh’a inanan bir kimse ise, kâinâtı melâike ve rûhânîler ile şenlenmiş bir sûrette görür, binlerce envâr-ı vücûdu hisseder. O’nun nazarında şu kâinât, bir zikirhâne-i Rahmân’dır. Mevcûdâtın her biri, tesbîh ve ibâdetle meşgùldür. 

(Evet, nasıl ki bir ağaç meyvelerinin herbirisi, ağacın başındaki bütün

Lügat: seyyal(e), hadsiz, meyyit, tedkik, vahşet, vâcib, zâkir