Şerh

Çünkü hayât, ona zâtîdir. Zâtî olan, zâil olamaz. Evet, ezelî olan elbette ebedîdir. Kadîm olan, elbette bâkìdir. Vâcibü’l-Vücûd olan, elbette sermedîdir. Evet, bir hayât ki, bütün vücûd, bütün envârıyla onun gölgesidir. Nasıl adem ona ârız olabilir? Evet, bir hayât ki, vâcib bir vücûd onun lâzımı ve ünvânıdır; elbette adem ve fenâ hiçbir cihetle ona ârız olamaz. Evet, bir hayât ki; bütün hayâtlar mütemâdiyen onun cilvesiyle zuhûra gelir ve bütün hakàik-i sâbite-i kâinât ona istinâd eder, onunla kàimdir; elbette hiçbir cihetle fenâ ve zevâl ona ârız olamaz.”^[1]        

Ellâh, bin bir isim ve sıfatıyla her an, her yerde bizimle berâberdir. İnsân, buna inansa kurtulur. İnanmazsa, bütün hayâtı zevâl ve firâkla dolar. O intisâbı bilen insân, zevâl ve firâkı daha hissetmez. Çünkü Cenâb-ı Hak, Vâcibü’l-Vücûd ismiyle lâ zamânî, lâ mekânî, lâ keyfî bir sûrette her yerde tecellîdedir. O Vâcibü’l-Vücûd ismine âyine olan, artık yok olmaz. Dâimî bir vücûd kazanır. İşte Cenâb-ı Hak, böyle dâimî bir vücûdu kazandırmak için mevcûdâtı vücûd sahasına getiriyor, onları esmâsına âyine edip götürüyor, arkalarından yenilerini getiriyor. Böylece âlemi hâlden hâle, tavırdan tavra çeviriyor. Bu durumda zevâl ve firâk var mıdır? Yoktur. Zîrâ her şey, dâimâ vücûd sahasında kalıyor. Bu sırr-ı intisâba binâen; birimiz dünyâda, birimiz âhirette olsak da, yine berâberiz. Bir peygamber, bin sene evvel yaşamış, sen ise şimdi yaşamışsın ne fark eder. Müellif (ra) bu konuda Hacı Hulûsî Bey’e hitâben şöyle buyurmuştur:

              “Azîz Kardeşim!

         Evvelâ: Mektûbun bana te’sîr etti. Fakat hakìkatı düşündüm, o teessür gitti. İşte hakìkat şudur ki: Mâbeynimizdeki münâsebet ve uhuvvet inşâEllâh hâlis ve lillâh için olduğundan, zamân ve mekânla mukayyed olmaz. Bir şehir, bir vilâyet, bir memleket, belki küre-i arz, belki dünyâ, belki âlem-i vücûd iki hakìkì dost için bir meclîs hükmündedir. Böyle dostluk ve kardeşliğin firâkı yok, hep visâldir. fânî, mecâzî, dünyevî dostluklar sâhibleri,  firâkı düşünsün, bize ne?

         Mezhebimizde (mesleğimizde) firâk yok. Sen nerede bulunsan, şu kardeşin ile ellerinizdeki Sözler vâsıtasıyla sohbet edebilirsin. Ben de istediğim zamân, seni yanımda dergâh-ı İlahî’ye berâber el açıp niyâz etmek sûretinde görebilirim. Eğer

Lügat: küre-i arz, peygamber, memleket, mukayyed, dünyevî, elbette, sermedî, teessür, uhuvvet, binâen, bit(e), dergâh, götürü, âdiyen, âhiret, hâlis, vâcib, âdiye, âhire, şehir