Şerh

hem mâhiyyet-i şahsiyyesinin dünyevî netîcelerini ve uhrevî semerelerini, hem hüviyyet ve sûretini hâfızalarda ve elvâh-ı mahfûzada ve sermedî manzaraların film şeritlerinde ve ilm-i ezelînin meşherlerinde ve kendini temsîl eden ve bekà veren fıtrî tesbîhâtını defter-i a’mâlinde ve esmâ-i İlâhiyyenin cilvelerine ve mukteziyyâtlarına fıtrî mukàbelelerini ve vücûdî âyinedârlıklarını dâire-i esmâda ve daha bunlar gibi zâhirî vücûdundan daha kıymetdâr müteaddid ma’nevî vücûdlarını kendi yerinde bırakır, sonra gider; ilmelyakìn sûretinde bildim.

         İşte îmân ve îmândaki şuùr ve intisâb ile bu mezkûr bâkì, ma’nevî vücûdlara sâhib olunabilir. Îmân olmazsa, bütün o vücûdlardan mahrûm olmakla berâber zâhirî vücûdu dahi onun hakkında ademe ve hiçliğe gider gibi zâyi’ olur.

         Bir zamân bahar çiçeklerinin çabuk mahvolmalarına çok yazığım geliyordu; hattâ o nâzenînlere acıyordum. Burada beyân edilen hakìkat-ı îmâniyye gösterdi ki, o çiçekler âlem-i ma’nâda çekirdeklerdir. Sâbıkan beyân ettiğimiz rûhtan başka bütün o vücûdları meyve veren birer ağaç, birer sünbül hükmünde nûr-i vücûd noktasında kazançları bire yüzdür. Zâhirî vücûdları mahvolmaz, saklanır. Hem bâkì olan hakìkat-ı nev’iyyesinin tâzelenen sûretleridir. Geçen baharda yaprak, çiçek, meyve gibi mevcûdâtı, bu bahardakinin mislidirler. Fark yalnız i’tibârîdir. O i’tibârî fark dahi, bu hikmet kelimelerine ve rahmet sözlerine ve kudret harflerine ayrı ayrı, müteaddid ma’nâları verdirmek içindir bildim. Yazıklar yerinde “MâşâEllâh, bârekâllah” dedim.

         İşte îmânın şuùruyla ve îmân râbıtasıyla, arz ve semâvât san’atkârına intisâb noktasında gökleri yıldızlarla, zemîni çiçekler ve güzel mahlûklarla yapan, süslendiren ve böyle her bir san’atta yüzer mu’cize gösteren bir san’atkârın eser-i san’atı ve böyle hadsiz hârikalı bir ustanın yapılışı olmak, ne kadar antika ve kıymetdâr ve şuùru varsa ne kadar iftihâr eder ve şereflenir diye uzaktan hissettim. Husûsan o nihâyetsiz mu’cizekâr usta, koca semâvât ve arzın büyük kitâbını insân gibi küçük bir nüshada yazsa, belki insânı, o kitâba müntehâb ve mükemmel bir hülâsa yapsa; o insân ne kadar büyük bir şeref, bir kemâl, bir kıymete medâr ve îmân ile mazhar ve şuùr ve intisâb ile o şerefe sâhib olacağını bu âyetten ders aldığımdan, niyyet ve tasavvur cihetinde bütün mevcûdâtın dilleriyle  حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ   dedim.”^[1]

Lügat: hüviyyet, semer(e), tasavvur, dünyevî, manzara, sermedî, udre(t), antika, hadsiz, hikmet, hârika, kelime, mezkûr, meşher, teaddi, uhrevî, zâhirî, şerefe, sinin, şerit, içli